ASSEB Class IX General Science Chapter 15 questions and Answers

অধ্যায় ১৫: খাদ্য সম্পদৰ উৎকৰ্ষ সাধন (Chapter 15: Improvement in Food Resources)

চিত্র ১৫.১: বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শস্য

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২০৪

প্ৰশ্ন ১: শস্য, মাহ, ফলমূল আৰু শাক-পাচলিৰ পৰা আমি কি আহৰণ কৰো?

বিভিন্ন খাদ্যসামগ্ৰীৰ পৰা আমি তলত দিয়াবোৰ আহৰণ কৰো:

• শস্য (যেনে- ঘেঁহু, ধান, গোমধান, বজ্ৰা, যৱধান): ইয়াৰ পৰা আমি কাৰ্বহাইড্ৰেট আহৰণ কৰো, যিয়ে আমাক শক্তি যোগায়।
• মাহ জাতীয় শস্য (যেনে- বুট, মটৰ, মাটিমাহ, মগুগুটি, অৰহৰ, মচুৰ): ইয়াৰ পৰা আমি প্ৰ'টিন আহৰণ কৰো।
• শাক-পাচলি, ফলমূল আৰু মসলা: ইয়াৰ পৰা আমরা খাদ্যপ্ৰাণ (ভিটামিন) আৰু খনিজ লৱণ পাওঁ।

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২০৫

প্ৰশ্ন ১: শস্য উৎপাদনত জৈৱিক আৰু অজৈৱিক কাৰকবোৰে কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলায়?

জৈৱিক আৰু অজৈৱিক কাৰকসমূহে শস্য উৎপাদনত তলত দিয়া ধৰণে বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাই উৎপাদন হ্ৰাস কৰে:

• জৈৱিক কাৰক (Biotic Factors): বেমাৰৰ বীজাণু, কীট-পতংগ আৰু কৃমি আদিয়ে শস্য আক্ৰান্ত কৰি ক্ষতিসাধন কৰে।
• অজৈৱিক কাৰক (Abiotic Factors): খৰাং, অধিক লৱণযুক্ত মাটি, অতিবৃষ্টি বা বানপানী, অত্যাধিক উষ্ণতা, শীত আৰু হিম আদিয়ে শস্যৰ বৃদ্ধি ব্যাহত কৰে।

প্ৰশ্ন ২: শস্যৰ উৎকৰ্ষ সাধনত কোনবিলাক শস্য সম্বন্ধীয় আকাংক্ষিত বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ চৰিত্ৰ বিবেচনা কৰা হয়?

শস্যৰ উৎকৰ্ষ সাধনৰ বাবে নিম্নলিখিত আকাংক্ষিত বৈশিষ্ট্যসমূহ বিবেচনা কৰা হয়:

• পশুধনৰ খাদ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা শস্যবোৰ ওখ আৰু জোপোহা হ'ব লাগে।
• ধান জাতীয় শস্যবোৰ চাপৰ হ'ব লাগে, যাতে সিহঁতে কম পৰিমাণৰ পুষ্টি ব্যৱহাৰ কৰে আৰু বতাহত হালি পৰি নষ্ট নহয়।

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২০৬

প্ৰশ্ন ১: মুখ্য অনুপোষকবিলাক কি কি আৰু এইবিলাকক কিয় মুখ্য অনুপোষক বুলি কোৱা হয়?

উদ্ভিদৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ৬ বিধ মুখ্য অনুপোষক হ'ল: নাইট্ৰ'জেন, ফছফৰাছ, পটাছিয়াম, কেলছিয়াম, মেগনেছিয়াম আৰু ছালফাৰ।
উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ বাবে এই অনুপোষকসমূহ অতি বেছি পৰিমাণে প্ৰয়োজন হয়, সেয়েহে এইবোৰক মুখ্য অনুপোষক (Macronutrients) বুলি কোৱা হয়।

প্ৰশ্ন ২: উদ্ভিদে অনুপোষক দ্ৰব্যবিলাক ক'ৰপৰা কেনেকৈ আহৰণ কৰে?

উদ্ভিদে প্ৰয়োজনীয় ১৬ বিধ অনুপোষক দ্ৰব্য বায়ু, পানী আৰু মাটিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰে:

• বায়ুৰ পৰা: কাৰ্বন আৰু অক্সিজেন।
• পানীৰ পৰা: হাইড্ৰ'জেন আৰু অক্সিজেন।
• মাটিৰ পৰা: বাকী ১৩ বিধ অনুপোষক দ্ৰব্য (৬ বিধ মুখ্য আৰু ৭ বিধ ক্ষুদ্রমাত্ৰিক অনুপোষক) মাটিত থকা পানীৰ সৈতে দ্ৰৱীভূত অৱস্থাত শিপাৰ দ্বাৰা শোষিত হয়।

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২০৭

প্ৰশ্ন ১: মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা কৰাত জৈৱসাৰ আৰু কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগৰ ভূমিকাৰ মাজত তুলনা কৰা।

মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত জৈৱসাৰ আৰু ক্ৰিম সাৰৰ ভূমিকাৰ তুলনা:

বৈশিষ্ট্য	জৈৱ সাৰ (Manure)	কৃত্রিম সাৰ (Fertilizers)
উপাদান	জীৱজন্তুৰ মলমূত্ৰ আৰু উদ্ভিদৰ পচন অংশৰ পৰা তৈয়াৰী, প্ৰচুৰ জৈৱ পদাৰ্থ থাকে।	বাণিজ্যিকভাৱে প্ৰস্তুত কৰা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, নাইট্ৰ'জেন, ফছফৰাছ আৰু পটাছিয়ামপ্ৰধান।
মাটিৰ গঠন	মাটিৰ গঠন উন্নত কৰে আৰু পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা বঢ়ায়।	দীঘলীয়া প্ৰয়োগে মাটিৰ গঠন নষ্ট কৰে।
দীৰ্ঘকালীন প্ৰভাৱ	মাটিৰ উৰ্বৰতা দীৰ্ঘকালীনভাৱে অটুট ৰাখে আৰু অণুজীৱসমূহক ৰক্ষা কৰে।	মাটিত থকা উপকাৰী অণুজীৱ ধ্বংস কৰে আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস কৰে।
পৰিৱেশ প্ৰভাৱ	পৰিৱেশ অনুকূল আৰু প্ৰদূষণ মুক্ত।	অতিৰিক্ত ব্যৱহাৰে জল প্ৰদূষণ আৰু মাটি প্ৰদূষণ ঘটায়।

চিত্র ১৫.২: অন্তৰৱৰ্তী কৃষি পদ্ধতি

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২০৮

প্ৰশ্ন ১: তলৰ কোনবিলাক অৱস্থাৰ পৰা অধিক লাভবান হ'ব পাৰি?

1. খেতিয়কে উন্নত মানদণ্ডৰ বীজ ব্যৱহাৰ কৰা, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা অৱলম্বন নকৰা বা কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগ কৰা।
2. খেতিয়কে সাধাৰণ বীজ ব্যৱহাৰ কৰা, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা আৰু কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগ কৰা।
3. খেতিয়কে উন্নত মানদণ্ডৰ বীজ ব্যৱহাৰ কৰা, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা, কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগ কৰা আৰু শস্য সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থাপনা গ্ৰহণ কৰা।

উত্তৰ: (c) খেতিয়কে উন্নত মানদণ্ডৰ বীজ ব্যৱহাৰ কৰা, জলসিঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰা, কৃত্রিম সাৰৰ প্ৰয়োগ কৰা আৰু শস্য সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থাপনা গ্ৰহণ কৰা।
কাৰণ: শস্যৰ সৰ্বোচ্চ উৎপাদন নিশ্চিত কৰিবলৈ ভাল বীজ, পৰ্যাপ্ত পানী, প্ৰয়োজনীয় অনুপোষক (সাৰ) আৰু অপতৃণ/কীট-পতংগৰ পৰা সঠিক সুৰক্ষা—এই আটাইকেইটা ব্যৱস্থা একেলগে গ্ৰহণ কৰাটো আৱশ্যক।

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২০৯

প্ৰশ্ন ১: শস্য সুৰক্ষাত কিয় প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা আৰু জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়?

ৰাসায়নিক কীটনাশক আৰু বননাশকে পৰিৱেশ প্ৰদূষিত কৰে, উপকাৰী অণুজীৱ ও প্ৰাণীক অনিষ্ট কৰে আৰু খাদ্য শৃংখলত বিষাক্ত পদাৰ্থ বৃদ্ধি কৰে। বিপৰীতভাৱে, প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা (যেনে শস্যাৱৰ্তন, সঠিক সময়ত বীজ সিঁচা, ৰোগ প্ৰতিৰোধী সঁচ ব্যৱহাৰ) আৰু জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতিসমূহ পৰিৱেশ-অনুকূল, খৰচ কম আৰু স্বাস্থ্যৰ বাবে নিৰাপদ। সেয়েহে শস্য সুৰক্ষাত এইবোৰক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়।

প্ৰশ্ন ২: কোনবিলাক কাৰকৰ বাবে ভঁৰালত মজুত ৰখা শস্যৰ ক্ষতি সাধন হয়?

ভঁৰালত শস্য ক্ষতি হোৱাৰ কাৰকসমূহ দুটা ভাগত বিভক্ত:

• জৈৱিক কাৰক (Biotic factors): পোক-পৰুৱা, এন্দুৰ, ভেঁকুৰ, চাঁহী (Mites) আৰু বেক্টেৰিয়া।
• অজৈৱিক কাৰক (Abiotic factors): ভঁৰালৰ অনুপযুক্ত উষ্ণতা আৰু জলীয় ভাপ (আৰ্দ্ৰতা)।

চিত্র ১৫.৩: থলুৱা গো-প্ৰজাতি

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২১০

প্ৰশ্ন ১: গো প্ৰজাতি উন্নত কৰিবৰ কাৰণে কোনটো পদ্ধতি সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কিয় কৰা হয়?

গো প্ৰজাতি উন্নত কৰিবলৈ সাধাৰণতে বৰ্ণসংকৰণ বা সংগম-প্ৰজনন (Cross-breeding) পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
কাৰণ: এই পদ্ধতিৰে বিদেশী প্ৰজাতি (যেনে- জাৰ্চি, ব্ৰাউন চুইছ), যাৰ দুগ্ধকাল দীঘলীয়া, তাৰ সৈতে থলুৱা প্ৰজাতি (যেনে- ৰেড সিন্ধি, সাহিৱাল), যিবোৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধী, সংগম ঘটাই দুয়োটা জাতৰ সু-গুণবোৰ একেলগে থকা উন্নত সঁচৰ পোৱালী পাব পাৰি।

চিত্র ১৫.৪: আশিল আৰু লেগহৰ্ন

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২১১

প্ৰশ্ন ১: তলৰ উক্তিটোৰ তাৎপৰ্য আলোচনা কৰা— "এইটো অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কথা যে ভাৰতীয় হাঁহ-কুকুৰাই হ'ল কম আঁহযুক্ত (মানুহৰ অনুপযোগী) খাদ্যৰ পৰা অতি পুষ্টিকৰ প্ৰাণী প্ৰ'টিনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পৰা প্ৰাণী।"

কৃষি কাৰ্যৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা কিছুমান উপজাত দ্ৰব্য বা আঁহযুক্ত অৱশিষ্ট পদাৰ্থ মানুহে প্ৰত্যক্ষভাৱে আহাৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে। হাঁহ-কুকুৰাই এনে ধৰণৰ মানুহৰ অনুপযোগী কম মানৰ উপজাত খাদ্যসমূহ খাই তাৰ পৰাই আমাক কণী আৰু মাংসৰ ৰূপত উৎকৃষ্ট মানৰ প্ৰাণীজ প্ৰ'টিন যোগান ধৰে। ই বৈজ্ঞানিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে অত্যন্ত তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।

প্ৰশ্ন ১: দুগ্ধপাম আৰু হাঁহ-কুকুৰা পাম পৰিচালনাৰ বাবে কি কি অনুশীলন সাধাৰণতে হাতত লোৱা হয়?

দুগ্ধপাম আৰু হাঁহ-কুকুৰা পাম পৰিচালনাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা উমৈহতীয়া অনুশীলনসমূহ:

• পশুপক্ষী ৰখা স্থান পৰিষ্কাৰ, শুকান আৰু বায়ু চলাচলৰ সু-ব্যৱস্থা থকা হ'ব লাগে।
• বৰষুণ, অতিমাত্ৰা তাপ আৰু শীতৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ উপযুক্ত আশ্ৰয়ৰ ব্যৱস্থা কৰা।
• সুস্থ স্বাস্থ্য আৰু উৎপাদনৰ বাবে সুষম আৰু পুষ্টিকৰ আহাৰ প্ৰদান কৰা।
• সংক্ৰামক ৰোগৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ যথোপযুক্ত সময়ত টীকাকৰণ (Vaccination) আৰু বীজাণুনাশক ছিটিকা।

প্ৰশ্ন ২: ব্ৰইলাৰ আৰু লেয়াৰসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য কি আৰু সিহতৰ পৰিচালনাৰ মাজত পাৰ্থক্য কেনে ধৰণৰ?

পাৰ্থক্য:

• ব্ৰইলাৰ (Broiler): মাংস উৎপাদনৰ উদ্দেশ্যে পালন কৰা কুকুৰা।
• লেয়াৰ (Layer): কণী উৎপাদনৰ উদ্দেশ্যে পালন কৰা কুকুৰা।

পৰিচালনাৰ পাৰ্থক্য:

• আহাৰ: ব্ৰইলাৰৰ আহাৰত ক্ষিপ্ৰ বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰ'টিন, চৰ্বি, ভিটামিন 'এ' আৰু 'ই' অধিক মাত্ৰাত দিয়া হয়। আনহাতে লেয়াৰক কণী পৰাৰ উপযোগী আহাৰ প্ৰদান কৰা হয়।
• পৰিৱেশ: ব্ৰইলাৰৰ ক্ষেত্ৰত শৰীৰৰ বৃদ্ধিৰ দ্ৰুততা পৰীক্ষা কৰা হয় আৰু লেয়াৰৰ ক্ষেত্ৰত সঠিক পোহৰ আৰু উষ্ণতাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা হয়।

চিত্র ১৫.৫: নিৰ্মল পানী (মেক্ৰ’বেকিয়াম ৰ’জেনবাৰ্জি) আৰু সামুদ্ৰিক পানীৰ (পিনিয়াছ ম’ন’ডন) মিছামাছ

চিত্র ১৫.৬: (a) বাহু মাছ, (b) ছিলভাৰ কাৰ্প, (c) ৰৌ, (d) গ্ৰাছ কাৰ্প, (e) মিৰিকা, (f) কমন কাৰ্প

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী (In-text Questions) - পৃষ্ঠা ২১৩

প্ৰশ্ন ১: কি ধৰণে মাছ ধৰা হয়?

মাছ ধৰাৰ প্ৰধান ধাৰণাসমূহ হ'ল:

• প্ৰাকৃতিক উৎসৰ পৰা সংগ্ৰহ (Capture Fishing): নদী, বিল, হ্ৰদ বা সাগৰত নাও আৰু মাছ ধৰা জাল ব্যৱহাৰ কৰি মাছ ধৰা হয়।
• উপগ্ৰহ আৰু ইকো-চাউণ্ডাৰ: মুক্ত সাগৰত মাছৰ জাক (School of fish) বিচাৰি উলিয়াবলৈ এই প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• মীন পালন (Culture Fishery / Aquaculture): পুখুৰী বা জলাশয়ত ব্যৱસાયিকভাৱে মাছৰ খেতি কৰি মাছ সংগ্ৰহ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ২: মিশ্রিত মীন পালনৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

মিশ্ৰিত মীন পালনৰ সুবিধাসমূহ:

• একেটা পুখুৰীতে ভিন্ন খাদ্যভ্যাসৰ ৫-৬ টা প্ৰজাতিৰ মাছ একেলগে পোহা হয়।
• মাছবোৰে পানীৰ বেলেগ বেলেগ স্তৰৰ পৰা আহাৰ গ্ৰহণ কৰে (যেনে- বাহু মাছে উপৰিভাগৰ, ৰৌ মাছে মধ্যভাগৰ, মিৰিকা আৰু কমন কাৰ্পে তলৰ স্তৰৰ পৰা), গতিকে খাদ্যৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা নহয়।
• পুকুলীৰ গোটেইখিনি খাদ্যৰ সম্পূৰ্ণ ব্যৱহাৰ হয়।
• কম খৰচত আৰু একেডোখৰ জলাশয়ৰ পৰা মাছৰ উৎপাদন বহুগুণে বৃদ্ধি পায়।

চিত্র ১৫.৭: (a) মৌবাহত মৌ-চাকৰ সজ্জা, (b) মৌৰস নিষ্কাশন কৰা যন্ত্র

প্ৰশ্ন ১: মৌ উৎপাদনৰ কাৰণে বিভিন্ন মৌ প্ৰজাতিবোৰৰ কেনেধৰণৰ বৈশিষ্ট্য থকা প্ৰয়োজন?

ব্যৱસાયিকভাৱে অধিক মৌ উৎপাদনৰ বাবে মৌ-মাখিৰ প্ৰজাতিটোৰ তলত দিয়া বৈশিষ্ট্যসমূহ থকা দৰকাৰ:

• অধিক পৰিমাণে মৌ সংগ্ৰহ কৰাৰ ক্ষমতা থাকিব লাগে।
• মৌচাকত দীঘলীয়া সময় ধৰি তিষ্ঠি থকাৰ ক্ষমতা থাকিব লাগে।
• প্ৰজনন ক্ষমতা দ্ৰুত হ'ব লাগে।
• কমকৈ কামোৰাৰ প্ৰৱণতা থকা হ'ব লাগে।

প্ৰশ্ন ২: পেষ্টুৰেজ (Pasturage) কি আৰু মৌ উৎপাদনৰ লগত ইয়াক কি সম্পৰ্ক?

পেষ্টুৰেজ: মৌমাখিয়ে ৰস (Nectar) আৰু পৰাগ ৰেণু (Pollen) সংগ্ৰহ কৰিব পৰাকৈ মৌচাকৰ আশে-পাশে থকা ফুল ফুলা গছ-গছনি, ফুলনি বা উদ্ভিদেই হ'ল পেষ্টুৰেজ।
সম্পৰ্ক: মৌৰ সোৱাদ, গুণাগুণ আৰু উৎপাদন সম্পূৰ্ণৰূপে উপলব্ধ পেষ্টুৰেজ বা ফুলৰ প্ৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। পৰ্যাপ্ত আৰু ভিন্ন প্ৰকাৰৰ ফুল থাকিলে মৌৰ উৎপাদন অধিক আৰু উৎকৃষ্ট হয়।

অনুশীলনী (EXERCISES) - পৃষ্ঠা ২১৪ - ২১৫

প্ৰশ্ন ১: শস্যৰ অধিক উৎপাদন কৰিব পৰা যেকোনো এটা পদ্ধতিৰ বিষয়ে বৰ্ণনা দিয়া।

শস্যৰ সঁচৰ উৎকৰ্ষ সাধন (Crop Variety Improvement):
শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধিৰ বাবে এটা অন্যতম ঘাই পদ্ধতি হ'ল বৰ্ণ সংকৰণ (Hybridization)। এই পদ্ধতিৰে দুটা ভিন্ন বংশগত গুণসম্পন্ন উদ্ভিদৰ মাজত প্ৰজনন ঘটাই উন্নত সঁচ প্ৰস্তুত কৰা হয়।

• আন্তঃ সঁচ (Inter-varietal): একে প্ৰজাতিৰ দুটা বেলেগ সঁচৰ মাজত সংকৰণ।
• আন্তঃ প্ৰজাতি (Inter-specific): একে গণৰ দুটা বেলেগ প্ৰজাতিৰ মাজত সংকৰণ।

ইয়াৰ উপৰিও জিনীয় পৰিৱৰ্তন (Genetically Modified Crops) কৰি আকাংক্ষিত গুণযুক্ত, বেমাৰ প্ৰতিৰোধী, খৰাং সহ্য কৰিব পৰা আৰু অধিক উৎপাদনক্ষম শস্য প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ২: পথাৰত কিয় জৈৱ সাৰ আৰু কৃত্রিম সাৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়?

পথাৰত শস্যই বাৰম্বাৰ মাটিৰ পৰা অনুপোষক দ্ৰব্য শুষি লোৱাৰ ফলত মাটিৰ সাৰুৱা গুণ বা উৰ্বৰতা হ্ৰাস পায়। সেয়েহে:

• জৈৱ সাৰ: মাটিত জৈৱ পদাৰ্থ আৰু অনুপোষকৰ পৰিমাণ বঢ়াবলৈ, মাটিৰ পানি ধৰি ৰখা ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু উপকাৰী অণুজীৱক বচাই ৰাখিবলৈ প্ৰয়োগ কৰা হয়।
• কৃট্ৰিম সাৰ: উদ্ভিদক দ্ৰুতগতিত দৰকাৰী মুখ্য অনুপোষক (নাইট্ৰ'জেন, ফছফৰাছ, পটাছিয়াম) যোগান ধৰি শস্যৰ সুস্বাস্থ্য আৰু উৎপাদন তাৎক্ষণিকভাৱে বঢ়াবলৈ প্ৰয়োগ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৩: অন্তৰাৱৰ্তী কৃষি পদ্ধতি আৰু শস্যাৱৰ্তনৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

অন্তৰাৱৰ্তী কৃষি পদ্ধতিৰ সুবিধাসমূহ (Inter-cropping):

• একে ডোখৰ মাটিতে নিৰ্দিষ্ট শাৰীত দুটা বা ততোধিক শস্য একেলগে কৰা হয়।
• মাটিৰ পুষ্টি আৰু অনুপোষকসমূহৰ সৰ্বোত্তম ব্যৱহাৰ নিশ্চিত হয়।
• পোক-পৰুৱা বা বেমাৰ এটা শস্যৰ পৰা আনটোলৈ সহজে বিয়পিব নোৱাৰে।

শস্যাৱৰ্তনৰ সুবিধাসমূহ (Crop Rotation):

• প্ৰাক- পৰিকল্পনাৰে ইটোৰ পিছত সিটো বেলেগ শস্য খেতি কৰাৰ ফলত মাটিৰ উৰ্বৰতা অটুট থাকে।
• কীট-পতংগ আৰু অপতৃণ চক্ৰ ভংগ হয়।
• কম খৰচত একেডোখৰ মাটিত বছৰত একাধিক শস্য উৎপাদন কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ৪: জিনীয় সালসলনি কৌশল কি? ই কৃষি পদ্ধতিত কিয় উপযোগী?

জিনীয় সালসলনি কৌশল: কোনো এবিধ শস্যত আকাংক্ষিত চৰিত্ৰ বা গুণ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ বৈজ্ঞানিকভাৱে অন্য উৎসৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় জিন আনি শস্যটোৰ ডি.এন.এ. ত সোমাই দিয়া প্ৰক্ৰিয়াকে জিনীয় সালসলনি কৌশল বোলা হয়। এনেদৰে উৎপন্ন শস্যক 'জিনীয়ভাৱে ৰূপান্তৰিত শস্য' (GMO) বোলে।
উপযোগিতা:

• শস্যবোৰ ৰোগ, কীট-পতংগ, খৰাং আৰু প্ৰতিকূল জলবায়ু প্ৰতিৰোধী হয়।
• শস্যৰ গুণগত মান বৃদ্ধি পায় আৰু উৎপাদন বহুগুণে বাঢ়ে।

প্ৰশ্ন ৫: ভঁৰালত মজুত কৰি ৰখা শস্যৰ কেনেদৰে ক্ষতি সাধন হয়?

ভঁৰালত সংৰক্ষণ কৰি ৰখা শস্য সংক্ৰমিত হৈ নষ্ট হোৱাৰ কাৰকসমূহ:

• জৈৱিক অপকাৰী কাৰক: কীট-পতংগ, এন্দুৰ, ভেঁকুৰ, চাঁহী (Mites) আৰু বেক্টেৰিয়াৰ আক্ৰমণৰ দ্বাৰা।
• অজৈৱিক অপকাৰী কাৰক: অনুপযুক্ত উষ্ণতা আৰু অধিক জলীয় ভাপ বা আৰ্দ্ৰতা।

ক্ষতিৰ প্ৰকাৰ: ইয়াৰ ফলত শস্যৰ ওজন কমে, গুণগত মান হ্ৰাস পায়, ৰং সলনি হয় আৰু অংকুৰণ ক্ষমতা নষ্ট হয়, যাৰ ফলত খেতিয়ক অৰ্থনৈতিকভাৱে ক্ষতিগ্রস্ত হয়।

প্ৰশ্ন ৬: পশুপালন (Animal husbandry) ৰ দ্বাৰা কৃষকসমূহে কেনেকৈ লাভান্বিত হয়?

পশুপালনৰ জৰিয়তে কৃষকসকল নিম্নলিখিত ধৰণে লাভান্বিত হয়:

• অতিৰিক্ত উপাৰ্জন: গাখীৰ, কণী, মাংস, ৰেচম আৰু মৌ বিক্ৰী কৰি কৃষকে অতিৰিক্ত ধন উপাৰ্জন কৰে।
• কৃষি কাৰ্যত সহায়: বলধ গৰু আৰু ম’হক কৃষি পথাৰত হাল বোৱা, জলসিঞ্চন আৰু গৰু গাড়ী টানা কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
• জৈৱিক আৱৰ্জনাৰ ব্যৱহাৰ: পশুৰ মলমূত্ৰৰ পৰা উৎকৃষ্ট জৈৱ সাৰ (গোবৰ সাৰ) প্ৰস্তুত কৰি কৃষি মাটিত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ৭: গো-পালনৰ দ্বাৰা কি কি লাভালাভ হয়?

গো-পালনৰ মুখ্য লাভালাভসমূহ:

• প্ৰচুৰ পৰিমাণে দুগ্ধ আৰু দুগ্ধজাত সামগ্ৰী লাভ কৰা যায়।
• কৃষি পথাৰৰ কঠিন কামসমূহ (হাল বোৱা, মৰণা মৰা, গোহালি চাফা ৰখা আদি) প্ৰভাৱশালীভাৱে কৰিব পৰা যায়।
• পৰিবহনৰ কাৰণে বলধ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
• পশুৰ গোবৰৰ পৰা জৈৱ সাৰ আৰু জৈৱ গেছ (Biogas) উৎপাদন কৰিব পাৰি।

প্ৰশ্ন ৮: উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিবৰ বাবে 'পল্ট্ৰি পাম', মীনপাম আৰু মৌ মাখি পালনত কি ব্যৱস্থা লিয় হয়?

উৎপাদন বৃদ্ধিৰ বাবে লোৱা আৱশ্যকীয় ব্যৱস্থাসমূহ:

• প্ৰজাতি নিৰ্বাচন: অতি উৎপাদনক্ষম থলুৱা আৰু বিদেশী উন্নত জাতৰ মাজত বৰ্ণসংকৰণ ঘটোৱা (যেনে- কুকুৰাত আশিল আৰু লেগহৰ্ন)।
• উপযুক্ত বাসস্থান: বাসস্থান সদায় পৰিষ্কাৰ, শুকান, বায়ু চলাচল থকা আৰু প্ৰতিকূল বতৰৰ পৰা সুৰক্ষিত হ'ব লাগে।
• সুস্বাস্থ্য আৰু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ: নিয়মীয়া চিটা বা টীকাকৰণ, বীজাণুনাশক ছিটিকা আৰু পুষ্টিকৰ ভাৰসাম্যপূৰ্ণ আহাৰ প্ৰদান কৰা।
• পৰিচৰ্যা: মীনপামত প্ৰজাতি অনুযায়ী উপযুক্ত পুখুৰী পৰিচালনা আৰু মৌ-পালনত পৰ্যাপ্ত পেষ্টুৰেজ নিশ্চিত কৰা।

প্ৰশ্ন ৯: আহৰণ মীনক্ষেত্র, 'মেৰীকালচাৰ', 'একুৱাকালচাৰ' আদিৰ মাজত কেনেকৈ পাৰ্থক্য বাছি উলিয়াবা?

এওঁলোকৰ মাজৰ মৌলিক পাৰ্থক্যসমূহ হ'ল:

• আহৰণ মীনক্ষেত্ৰ (Capture Fishing): কোনো ধৰণৰ প্ৰজনন বা পালন নকৰাকৈ সাগৰ, নদী, হ্ৰদ আদি প্ৰাকৃতিক উৎসৰ পৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে মাছ সংগ্ৰহ কৰা পদ্ধতি।
• মেৰীকালচাৰ (Mariculture): কেৱল সামুদ্ৰিক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বা লুণীয়া পানীত (সাগৰত) বৈজ্ঞানিকভাৱে মাছ, মিছামাছ, অইষ্টাৰ, চি-উইড আদি পালন কৰা প্ৰক্ৰিয়া।
• একুৱাকালচাৰ (Aquaculture): নিৰ্মল পানী (নদী, পুখুৰী) আৰু ঈষৎ লুণীয়া পানী—উভয় ধৰণৰ জলাশয়তে জলজ প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ পালন আৰু সংবৰ্ধন কৰা ব্যাপক প্ৰক্ৰিয়া।