ASSEB Class IX General Science Chapter 1 questions and Answers

অধ্যায়-১: আমাৰ চাৰিওকাষৰ বস্তুবোৰ (Matter in Our Surroundings)

ইন-টেক্সট প্রশ্নাৱলী (In-Text Questions)

১. তলৰ কোনবোৰ পদাৰ্থ?
চকী, বায়ু, প্রেম, গোন্ধ, ঘৃণা, বাদাম, চিন্তা, ঠাণ্ডা, ঠাণ্ডা-পানীয়, সুগন্ধি দ্ৰব্যৰ সুবাস।

উত্তৰ:

যিবোৰ বস্তুৰ ভৰ আছে আৰু স্থান বা ঠাই দখল কৰে, সেইবোৰেই হ'ল পদাৰ্থ। প্ৰশ্নত দিয়া বস্তুবোৰৰ ভিতৰত তলত উল্লেখ কৰাবোৰ পদাৰ্থ:

• চকী
• বায়ু
• বাদাম
• ঠাণ্ডা-পানীয়
• সুগন্ধি দ্ৰব্যৰ সুবাস (সুবাস কঢ়িয়াই নিয়া বায়ুৰ পদাৰ্থিক কণিকাসমূহ)

টোকা: প্রেম, গোন্ধ, ঘৃণা, চিন্তা আৰু ঠাণ্ডা হৈছে কেৱল অনুভূতি বা ধাৰণা, সেয়েহে এইবোৰ পদাৰ্থ নহয়।

২. তলৰ পৰ্যবেক্ষণটোৰ কাৰণ দর্শোৱা:
উত্তপ্ত অৱস্থাত থকা বস্তুৰ গোন্ধ কেইবা মিটাৰ দূৰৰ পৰা পোৱা যায়। কিন্তু ঠাণ্ডা বস্তুৰ গোন্ধ পাবলৈ ওচৰলৈ যাব লাগে।

উত্তৰ:

উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ লগে লগে পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি বাঢ়ে আৰু কণিকাবোৰে অধিক বেগেৰে গতি কৰিবলৈ লয়। গতিকে উত্তপ্ত বস্তুৰ পৰা ওলোৱা বাষ্পীয় কণিকাবোৰ বায়ুত দ্ৰুতগতিত ব্যাপিত (diffused) হৈ বহু দূৰলৈ বিয়পি পৰে। আনহাতে, ঠাণ্ডা বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি কম হোৱাৰ বাবে ব্যাপনৰ মাত্ৰা অতি কম হয়। সেইবাবে উত্তপ্ত বস্তুৰ গোন্ধ দূৰৰ পৰাই পোৱা যায়, কিন্তু ঠাণ্ডা বস্তুৰ গোন্ধ পাবলৈ অতি ওচৰলৈ যাব লাগে

৩. এজন ডুবাৰুৱে সাঁতোৰাৰ সময়ত পুখুৰীৰ পানী ফালি সোমাই যাব পাৰে। পদাৰ্থৰ কি ধৰ্মৰ ভিত্তিত এইটো সম্ভব?

উত্তৰ:

পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ মাজত ব্যৱধান বা খালি স্থান থাকে আৰু ইহঁতৰ মাজৰ আকৰ্ষণ বল গোটা পদাৰ্থতকৈ তৰল বা পানীত কম। এই ধৰ্মৰ বাবেই ডুবাৰুৱে হাত- ভৰিৰে পানীৰ কণিকাবোৰ আঁতৰাই পুখুৰীৰ পানী ফালি সহজে সোমাই যাব পাৰে

৪. পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ বৈশিষ্ট্য বিলাক কি কি?

উত্তৰ:

পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'ল:

1. পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ মাজত খালী স্থান বা ব্যৱধান থাকে।
2. পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰে অনবৰতে গতি কৰি থাকে (অৰ্থাৎ ইহঁতৰ গতিশক্তি থাকে)।
3. পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰে ইটোৱে আনটোক আকৰ্ষণ কৰে।
4. পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰ অতিশয় ক্ষুদ্ৰ, যি আমাৰ কল্পনাতীত।

১. পদাৰ্থৰ প্ৰতি একক আয়তনৰ ভৰৰ পৰিমাণকে ঘনত্ব বোলে। ($\text{ঘনত্ব} = \frac{\text{ভৰ}}{\text{আয়তন}}$)। তলৰ পদাৰ্থবোৰ ঘনত্বৰ উৰ্দ্ধক্ৰমত সজোৱা — বায়ু, চিমনিৰ পৰা ওলোৱা ধোঁৱা, মৌ, পানী, চকমাটি, কপাহ আৰু লো।

উত্তৰ:

পদাৰ্থবোৰ ঘনত্বৰ উৰ্দ্ধক্ৰমত (কমৰ পৰা বেছিলৈ) সজালে তলত দিয়া ধৰণৰ হ'ব:

বায়ু < চিমনিৰ পৰা ওলোৱা ধোঁৱা < কপাহ < পানী < মৌ < চকমাটি < লো

২. (a) পদাৰ্থৰ বিভিন্ন অৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যবোৰৰ পাৰ্থক্য দেখুৱাই এখন তালিকা কৰা।
(b) তলৰ বিষয় বিলাকৰ ওপৰত মন্তব্য দিয়া — দৃঢ়তা (rigidity), সংকোচনশীলতা (compressibility), প্ৰবাহিতা (fluidity), আকাৰ (shape), গতিশক্তি (kinetic energy) আৰু ঘনত্ব (density)।

উত্তৰ:

(a) পদাৰ্থৰ তিনিটা অৱস্থাৰ পাৰ্থক্যৰ তালিকা:

বৈশিষ্ট্য	গোটা (Solid)	জুলীয়া (Liquid)	গেছীয় (Gaseous)
আকাৰ আৰু আয়তন	নির্দিষ্ট আকৃতি আৰু স্থিৰ আয়তন আছে।	নির্দিষ্ট আয়তন আছে, কিন্তু নিজস্ব আকৃতি নাই।	নির্দিষ্ট আকৃতি বা নির্দিষ্ট আয়তন একো নাই।
দৃঢ়তা/প্ৰবাহিতা	দৃঢ় আৰু বৈ যাব নোৱাৰে।	দৃঢ় নহয়, প্ৰবাহী (বৈ যাব পাৰে)।	প্ৰবাহী আৰু সকলো দিশতে বৈ যাব পাৰে।
কণিকাৰ মাজৰ স্থান	কণিকাৰ মাজত ব্যৱধান অতি কম।	কণিকাৰ মাজত ব্যৱধান গোটা তকৈ বেছি।	কণিকাৰ মাজত ব্যৱধান আটাইতকৈ বেছি।
আকৰ্ষণ বল	কণিকাবোৰৰ মাজত আকৰ্ষণ বল অতি বেছি।	আকৰ্ষণ বল মধ্যমীয়া।	আকৰ্ষণ বল অতি নগণ্য বা কম।
সংকোচনশীলতা	সংকোচিত কৰিব নোৱাৰি (অতি নগণ্য)।	সংকোচনশীলতা কম।	যথেষ্ট বেছি সংকোচনশীল।

(b) পদসমূহৰ মন্তব্য:

• দৃঢ়তা (Rigidity): বাহ্যিক বল প্ৰয়োগ কৰিলেও পদাৰ্থই নিজৰ আকৃতি ধৰি ৰাখিব পৰা গুণকেই দৃঢ়তা বোলে। গোটা পদাৰ্থ অত্যন্ত দৃঢ়।
• সংকোচনশীলতা (Compressibility): বাহ্যিক চাপ প্ৰয়োগ কৰি পদাৰ্থৰ আয়তন কমাব পৰা ধৰ্মই হ'ল সংকোচনশীলতা। গেছীয় পদাৰ্থৰ সংকোচনশীলতা আটাইতকৈ বেছি।
• প্ৰবাহিতা (Fluidity): পদাৰ্থ বৈ যোৱাৰ ক্ষমতাকে প্ৰবাহিতা বোলে। তৰল আৰু গেছীয় পদাৰ্থই বৈ যাব পাৰে, সেয়ে ইহঁতক প্ৰবাহী বোলা হয়।
• আকাৰ (Shape): কোনো পদাৰ্থই গঠন কৰা নির্দিষ্ট বাহ্যিক অৱয়ব বা গঢ়েই হৈছে তাৰ আকাৰ। কেৱল কঠিন পদাৰ্থৰে নির্দিষ্ট আকাৰ থাকে।
• গতিশক্তি (Kinetic energy): কণিকাবোৰৰ গতিৰ বাবে পদাৰ্থৰ ভিতৰত সৃষ্টি হোৱা শক্তিয়েই গতিশক্তি। গেছীয় পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি আটাইতকৈ বেছি আৰু কঠিন পদাৰ্থৰ আটাইতকৈ কম।
• ঘনত্ব (Density): পদাৰ্থৰ প্ৰতি একক আয়তনৰ ভৰৰ পৰিমাণকে ঘনত্ব বোলে। সাধাৰণতে কঠিন পদাৰ্থৰ ঘনত্ব বেছি আৰু গেছীয় পদাৰ্থৰ ঘনত্ব অতি কম।

৩. কাৰণ দর্শোৱা —
(a) কোনো এটা বন্ধ পাত্ৰত গেছ ৰাখিলে সেই গেছে পাত্ৰটোৰ সকলো অংশ অধিকাৰ কৰে।
(b) ধাৰক পাত্ৰৰ বেৰত গেছে চাপ দিয়ে।
(c) কাঠৰ টেবুল এখনক কঠিন পদার্থ বুলিব পাৰি।
(d) বায়ুত আমাৰ হাতখন সহজে ঘূৰাব পাৰো কিন্তু কাঠ এডোখৰৰ মাজেৰে ঘূৰাবলৈ এজন কেৰাটে বিশেষজ্ঞৰ প্রয়োজন।

উত্তৰ:

(a) গেছীয় পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ মাজত আকৰ্ষণ বল অতি নগণ্য আৰু ইহঁতৰ গতিশক্তি অতি বেছি। ইয়াৰ ফলত কণিকাবোৰে সকলো দিশতে মুক্তভাৱে আৰু তীব্ৰ বেগেৰে গতি কৰিব পাৰে। সেয়েহে বন্ধ পাত্ৰত ৰাখিলে গেছে পাত্ৰটোৰ সকলো অংশ অধিকাৰ কৰি লয়

(b) গেছীয় অৱস্থাত কণিকাবোৰে তীব্ৰ বেগেৰে যাদৃচ্ছিকভাৱে ঘূৰি ফুৰে। এনে চলনৰ বাবে কণিকাবোৰে পৰস্পৰে পৰস্পৰক আৰু ধাৰক পাত্ৰৰ বেৰত খুন্দা মাৰে। ধাৰক পাত্ৰৰ বেৰৰ প্ৰতি একক ক্ষেত্রফলত কণিকাবোৰে প্ৰয়োগ কৰা এই বলৰ বাবেই গেছে পাত্ৰৰ বেৰত চাপ দিয়ে

(c) কাঠৰ টেবুলখনৰ এটা নির্দিষ্ট আকৃতি, স্পষ্ট পৰিসীমা আৰু স্থিৰ আয়তন আছে। লগতে ই কঠিন, দৃঢ় আৰু ইয়াক সংকুচিত কৰিব নোৱাৰি। এইবোৰ কঠিন পদাৰ্থৰ ধৰ্ম হোৱাৰ বাবে কাঠৰ টেবুলখনক কঠিন পদাৰ্থ বুলি কোৱা হয়

(d) বায়ু এবিধ গেছীয় পদাৰ্থ আৰু ইয়াৰ কণিকাবোৰৰ মাজত প্ৰচুৰ খালি স্থান থাকে আৰু আকৰ্ষণ বল অতি কম। সেয়ে বায়ুত হাতখন সহজে ঘূৰাব পাৰি। কিন্তু কাঠ এবিধ কঠিন পদাৰ্থ, যাৰ কণিকাবোৰ অতি ঘনভাৱে সংবদ্ধ হৈ থাকে আৰু সিহঁতৰ মাজত আকৰ্ষণ বল খুবেই বেছি। সেয়ে কাঠৰ মাজেৰে হাত নিবলৈ বা ভঙিবলৈ কেৰাটে বিশেষজ্ঞৰ দৰে অধিক বলৰ প্ৰয়োজন হয়

৪. কঠিন পদাৰ্থৰ তুলনাত জুলীয়া পদাৰ্থৰ ঘনত্ব কম। কিন্তু দেখিছানে- বৰফ পানীত ওপঙে; কিয় বাৰু?

উত্তৰ:

যিদৰে কঠিন পদাৰ্থৰ ঘনত্ব সাধাৰণতে তৰলতকৈ বেছি হয়, তথাপি বৰফৰ ক্ষেত্ৰত ব্যতিক্ৰম দেখা যায়। বৰফ গঠন হঁওতে ইয়াৰ কণিকাবোৰৰ মাজত সঁজাৰ দৰে পঞ্জৰীয় গঠন (cage-like structure) সৃষ্টি হয়, যাৰ ভিতৰত বহুতো খালী ঠাই বা ৰন্ধ্ৰ ৰৈ যায়। ইয়াৰ ফলত সমান ভৰৰ পানীৰ তুলনাত বৰফৰ আয়তন বৃদ্ধি পায়। আয়তন বঢ়াৰ বাবে বৰফৰ ঘনত্ব পানীতকৈ কম হয়। ঘনত্ব কম হোৱা বাবেই বৰফ পানীত ওপঙে

১. তলত দিয়া উষ্ণতাবোৰ চেলছিয়াছ স্কেলত প্রকাশ কৰা-
(a) 300 K
(b) 573 K

উত্তৰ:

আমি জানো যে, ছেলছিয়াছ স্কেলৰ উষ্ণতা = কেলভিন স্কেলৰ উষ্ণতা - ২৭৩

(a) 300 K:
$\text{উষ্ণতা} = 300 - 273 = 27^\circ\text{C}$

(b) 573 K:
$\text{উষ্ণতা} = 573 - 273 = 300^\circ\text{C}$

২. তলৰ উষ্ণতাবিলাকত পানীৰ ভৌতিক অবস্থা কি হব?
(a) $250^\circ\text{C}$
(b) $100^\circ\text{C}$

উত্তৰ:

(a) $250^\circ\text{C}$ উষ্ণতাত: যিহেতু পানীৰ উতলাংক $100^\circ\text{C}$, সেয়েহে $250^\circ\text{C}$ ত পানী গেছীয় অৱস্থাত (জলীয় বাষ্প) থাকিব

(b) $100^\circ\text{C}$ উষ্ণতাত: $100^\circ\text{C}$ হৈছে পানীৰ উতলাংক। এই উষ্ণতাত পানী জুলীয়া (তৰল) আৰু গেছীয় (বাষ্প) — এই দুয়োটা অৱস্থাতে সহাৱস্থান কৰিব পাৰে (কাৰণ পানী বাষ্পলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ থাকে)

৩. কোনো পদাৰ্থৰ ভৌতিক অৱস্থাৰ পৰিবৰ্তনৰ সময়চোৱাত উষ্ণতা স্থিৰ হৈ থাকে কিয়?

উত্তৰ:

অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত যোগ যোগান ধৰা তাপ শক্তিখিনিক পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰৰ মাজৰ আকৰ্ষণ বল অতিক্ৰম কৰি অৱস্থা সলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই তাপ শক্তিক পদাৰ্থই শোষণ কৰি লয়, যাক 'লীন তাপ' (Latent heat) বোলা হয়। যিহেতু এই তাপশক্তিয়ে কণিকাবোৰৰ গতিশক্তি বৃদ্ধি নকৰে, সেয়ে অৱস্থা পৰিৱৰ্তন সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে উষ্ণতা স্থিৰ হৈ থাকে

৪. বায়ুমণ্ডলীয় গেছ জুলীয়া কৰিব পৰা পদ্ধতি এটা কোৱা।

উত্তৰ:

উষ্ণতা হ্ৰাস কৰি আৰু চাপ বৃদ্ধি কৰি (চাপ প্ৰয়োগ কৰি) বায়ুমণ্ডলীয় গেছ তৰল বা জুলীয়া কৰিব পাৰি

১. Desert cooler এটাই শুষ্ক গৰম দিনত ভালকৈ ঠাণ্ডা কৰে কিয়?

উত্তৰ:

শুষ্ক গৰম দিনত বায়ুত আৰ্দ্ৰতা (জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণ) কম থাকে আৰু উষ্ণতা বেছি থাকে। আমি জানো যে উষ্ণতা বৃদ্ধি আৰু আৰ্দ্ৰতা হ্ৰাস পালে বাষ্পীভৱনৰ হাৰ দ্ৰুত হয়। ডেজাৰ্ট কুলাৰৰ (Desert cooler) পানীখিনি বেগাই বাষ্পীভূত হ'বলৈ ধৰে আৰু বাতাবৰণৰ পৰা লীন তাপ শোষণ কৰি পৰিৱেশটো অধিক শীতল বা ঠাণ্ডা কৰি তোলে

২. গ্রীষ্মকালত মাটিৰ কলহৰ পানী ঠাণ্ডা হৈ থাকে কিয়?

উত্তৰ:

মাটিৰ কলহৰ বেৰত অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ ৰন্ধ্ৰ বা ফুটোৱা থাকে। এই ৰন্ধ্ৰসমূহেদি ভিতৰৰ পানী সামান্য পৰিমাণে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কলহৰ পৃষ্ঠৰ পৰা বাষ্পীভূত হয়। বাষ্পীভৱনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় লীন তাপ কলহ আৰু বাকী থকা পানীৰ পৰা শোষিত হয়। ফলত গ্ৰীষ্মকালত মাটিৰ কলহৰ পানী ঠাণ্ডা হৈ থাকে

৩. হাতৰ তলুৱাত এচিট'ন, পেট্ৰ'ল বা সুগন্ধি আতৰ ঢালি ল'লে ঠাণ্ডা অনুভব হয় কিয়?

উত্তৰ:

এচিট'ন, পেট্ৰ'ল বা সুগন্ধি আতৰ অতি উৰিযোগ্যা (volatile) পদাৰ্থ। এইবোৰ হাতৰ তলুৱাত পৰাৰ লগে লগে বাষ্পীভূত হ'বলৈ আমাৰ হাতৰ তলুৱাৰ পৰা বা ইয়াৰ চাৰিওপাশৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় তাপ শক্তি শোষণ কৰি লয়। ইয়াৰ ফলত হাতৰ তলুৱাৰ উষ্ণতা হ্ৰাস পায় আৰু ঠাণ্ডা অনুভৱ হয়

৪. গৰম চাহ বা গাখীৰ কাপত লৈ খোৱাতকৈ প্লেটত লৈ খোৱা সহজ কিয়?

উত্তৰ:

বাষ্পীভৱন হৈছে এটা পৃষ্ঠীয় পৰিঘটনা (surface phenomenon)। পৃষ্ঠকালি বাঢ়িলে বাষ্পীভৱনৰ বেগ বৃদ্ধি পায়। কাপতকৈ প্লেটৰ মুক্ত পৃষ্ঠকালি বহুগুণে বেছি, যাৰ বাবে প্লেটত ৰখা গৰম চাহ বা গাখীৰৰ পৰা দ্ৰুতগতিত বাষ্পীভৱন ঘটে আৰু ই সোনকালে চেঁচা বা ঠাণ্ডা হয়। সেয়ে প্লেটত লৈ খোৱাটো সহজ

৫. গ্রীষ্মকালত আমি কি ধৰণৰ কাপোৰ পিন্ধিব লাগে?

উত্তৰ:

গ্ৰীষ্মকালত আমি পাতল ৰঙৰ কপাহী কাপোৰ (Cotton clothes) পিন্ধিব লাগে। কাৰণ কপাহী কাপোৰে শৰীৰৰ পৰা ওলোৱা ঘাম ভালদৰে শোষণ কৰে আৰু বায়ুমণ্ডলত বাষ্পীভূত হ'বলৈ দিয়ে। বাষ্পীভৱনৰ সময়ত ঘামে শৰীৰৰ পৰা লীন তাপ শোষণ কৰি শৰীৰটোক শীতল আৰু আৰামদায়ক কৰি ৰাখে

অধ্যায়ৰ অনুশীলন প্ৰশ্নাসমূহ (Exercise Questions)

১. তলৰ উষ্ণতাবিলাক ছেন্টিগ্রেডত প্রকাশ কৰা-
(a) 293 K
(b) 470 K

উত্তৰ:

সূত্ৰ: $\text{উষ্ণতা }(^\circ\text{C}) = \text{উষ্ণতা }(\text{K}) - 273$

(a) 293 K:
$= 293 - 273 = 20^\circ\text{C}$

(b) 470 K:
$= 470 - 273 = 197^\circ\text{C}$

২. তলৰ উষ্ণতাবিলাক কেলভিনত প্রকাশ কৰা-
(a) $25^\circ\text{C}$
(b) $373^\circ\text{C}$

উত্তৰ:

সূত্ৰ: $\text{উষ্ণতা }(\text{K}) = \text{উষ্ণতা }(^\circ\text{C}) + 273$

(a) $25^\circ\text{C}$:
$= 25 + 273 = 298\text{ K}$

(b) $373^\circ\text{C}$:
$= 373 + 273 = 646\text{ K}$

৩. কাৰণ দর্শোৱা-
(a) খোলা ঠাইত নেফথেলিন বল কেইদিনমান থৈ দিলে নাইকিয়া হয়।
(b) দূৰৰ পৰাই আতৰৰ গোন্ধ পোৱা যায়।

উত্তৰ:

(a) নেফথেলিন এবিধ উৰ্ধপাতন ঘটিব পৰা পদাৰ্থ। ইয়াক খোলা ঠাইত ৰাখিলে ই জুলীয়া অৱস্থালৈ নাযায়, পোনে পোনে কঠিন অৱস্থাৰ পৰা বাষ্পীভূত হৈ গেছীয় অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত হয়। সেয়ে কোনো অৱশিষ্ট নৰখাকৈ কেইদিনমানৰ পিছত নেফথেলিন বল নাইকিয়া হৈ পৰে

(b) আতৰ এবিধ দ্ৰুত উৰিযোগ্যা তৰল পদাৰ্থ। ইয়াৰ বাষ্পীয় কণিকাবোৰ উচ্চ গতিশক্তিৰ বাবে বায়ুত দ্ৰুতগতিত বিয়পি (ব্যাপিত হৈ) পৰে। বায়ুত সংমিশ্ৰিত হৈ আতৰৰ বাষ্পীয় কণিকা আমাৰ নাকত সহজে লাগে বাবে দূৰৰ পৰাই ইয়াৰ গোন্ধ পোৱা যায়

৪. কণিকাবোৰৰ মাজৰ আকৰ্ষণ বলৰ উৰ্দ্ধক্ৰমত সজোৱা — পানী, চেনি আৰু অক্সিজেন।

উত্তৰ:

পদাৰ্থৰ আকৰ্ষণ বল গেছীয় পদাৰ্থত আটাইতকৈ কম, জুলীয়াত মধ্যমীয়া আৰু কঠিন পদাৰ্থত আটাইতকৈ বেছি। ইয়াৰে অক্সিজেন (গেছ), পানী (জুলীয়া) আৰু চেনি (কঠিন)

গতিকে আকৰ্ষণ বলৰ উৰ্দ্ধক্ৰম হ'ল:
অক্সিজেন < পানী < চেনি

৫. তলৰ উষ্ণতাত পানীৰ ভৌতিক অৱস্থা কি?
(a) $25^\circ\text{C}$
(b) $0^\circ\text{C}$
(c) $100^\circ\text{C}$

উত্তৰ:

(a) $25^\circ\text{C}$ উষ্ণতাত: জুলীয়া (তৰল) অৱস্থা

(b) $0^\circ\text{C}$ উষ্ণতাত: কঠিন (বৰফ) আৰু জুলীয়া (পানী) — এই দুয়োটা অৱস্থাতে থাকিব পাৰে (কাৰণ $0^\circ\text{C}$ হৈছে গলনাংক)

(c) $100^\circ\text{C}$ উষ্ণতাত: জুলীয়া (পানী) আৰু গেছীয় (জলীয় বাষ্প) — এই দুয়োটা অৱস্থাতে থাকিব পাৰে (কাৰণ $100^\circ\text{C}$ হৈছে উতলাংক)

৬. যুক্তি দর্শাই ব্যাখ্যা কৰা-
(a) সাধাৰণ উষ্ণতাত পানী জুলীয়া।
(b) সাধাৰণ উষ্ণতাত লোৰ আলমাৰিটো কঠিন।

উত্তৰ:

(a) সাধাৰণ উষ্ণতাত (কোঠালিৰ উষ্ণতা, প্ৰায় $25^\circ\text{C}$) পানীৰ কোনো নির্দিষ্ট আকৃতি নাথাকে কিন্তু স্থিৰ আয়তন থাকে। পানী সহজে বৈ যাব পাৰে অৰ্থাৎ ই প্ৰবাহী। এইবোৰ জুলীয়া পদাৰ্থৰ বৈশিষ্ট্য। সেয়েহে সাধাৰণ উষ্ণতাত পানী জুলীয়া

(b) সাধাৰণ উষ্ণতাত লোৰ আলমাৰিটোৰ এটা নির্দিষ্ট আকৃতি, স্পষ্ট পৰিসীমা আৰু ধৰাবন্ধা আয়তন আছে। ই অত্যন্ত দৃঢ়, সংকুচিত কৰিব নোৱাৰি আৰু বৈ নাযায়। এইবোৰ কঠিন পদাৰ্থৰ মুখ্য ধৰ্ম হোৱা বাবে সাধাৰণ উষ্ণতাত লোৰ আলমাৰিটো কঠিন

৭. 273 K উষ্ণতাত থকা বৰফে একে উষ্ণতাত থকা পানীতকৈ বেচি ঠাণ্ডা কৰে কিয়?

উত্তৰ:

$273\text{ K}$ ($0^\circ\text{C}$) উষ্ণতাত বৰফে বিগলনৰ লীন তাপ (Latent heat of fusion) শোষণ কৰি পানীলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল একে উষ্ণতাত ($273\text{ K}$) থকা পানীৰ কণিকাবোৰত বৰফৰ কণিকাতকৈ লীন তাপৰ পৰিমাণ অধিক থাকে। ফলত $273\text{ K}$ ত থকা বৰফে পৰিৱেশৰ পৰা অধিক তাপ শোষণ কৰিব পাৰে, সেয়ে একে উষ্ণতাৰ পানীতকৈ বৰফে বস্তু অধিক ঠাণ্ডা কৰিব পাৰে

৮. উতলা পানী আৰু পানীৰ ভাপৰ কোনটোৱে বেছিকৈ পুৰিব?

উত্তৰ:

পানীৰ ভাপ (জলীয় বাষ্প)- এ বেছিকৈ পুৰিব

কাৰণ: $373\text{ K}$ ($100^\circ\text{C}$) উষ্ণতাত জলীয় বাষ্পৰ কণিকাবোৰে একে উষ্ণতাত থকা উতলা পানীতকৈ অতিৰিক্ত বাষ্পীভৱনৰ লীন তাপ ধৰি ৰাখে। ইয়াৰ ফলত ছালৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে ভাপে অধিক তাপ শক্তি এৰি দিয়ে, যাৰ বাবে উতলা পানীতকৈ ভাপে অধিক কষ্টদায়কভাৱে পোৰে

৯. অৱস্থাৰ পৰিবৰ্তন দেখুৱাই তলৰ চিত্ৰত A, B, C, D, E আৰু F ৰ নাম দিয়া।

চিত্ৰ: পদাৰ্থৰ অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তনসমূহৰ প্ৰক্ৰিয়া

উত্তৰ:

• A: গলন / বিগলন (Fusion / Melting)
• B: বাষ্পীভৱন (Evaporating / Vaporization)
• C: ঘণীভৱন (Condensation)
• D: গোট মৰা / স্ফটিকীকৰণ / কঠিনীকৰণ (Solidification)
• E: উৰ্ধপাতন (Sublimation)
• F: উৰ্ধপাতন / গেছৰ পৰা কঠিনীকৰণ (Sublimation / Deposition)

অধ্যায়টোত সন্নিবিষ্ট চিত্ৰসমূহ (Chapter Diagrams)

চিত্ৰ ১.১: নিমখ পানীত দ্ৰৱীভূত কৰিলে ইয়াৰ কণিকাবোৰ পানীৰ কণিকাবিলাকৰ মাজৰ খালি স্থানত সোমাই পৰাৰ পৰীক্ষা

চিত্ৰ ১.২: পদাৰ্থৰ কণিকাবোৰ কিমান সৰু তাৰ পৰীক্ষা। প্ৰতিবাৰ লঘু কৰোঁতে ৰং পাতল হয় যদিও সম্পূৰ্ণ নাইকিয়া নহয়

চিত্ৰ ১.৪: চিৰিঞ্জৰ সহায়ত বিভিন্ন অৱস্থাৰ পদাৰ্থৰ সংকোচনশীলতা পৰীক্ষা

চিত্ৰ ১.৫: পদাৰ্থৰ কঠিন, তৰল আৰু গেছীয় অৱস্থাত কণিকাবোৰৰ গাঠনি আৰু চলনৰ পাৰ্থক্য

চিত্ৰ ১.৭: এম'নিয়াম ক্ল'ৰাইডৰ উৰ্ধপাতন প্ৰক্ৰিয়া