Mindset - Assamese Translation

 Chapter 1

THE MINDSETS

যেতিয়া মই এগৰাকী নতুন আৰু যুৱ গৱেষক আছিলো, তেতিয়া এনে এটা ঘটনা ঘটিছিল যিয়ে মোৰ জীৱন সলনি কৰি পেলাইছিল। মানুহে বিফলতাক কেনেকৈ মোকাবিলা কৰে, সেই কথাটো বুজিবলৈ মই অত্যন্ত উৎসুক হৈ পৰিছিলো। সেয়েহে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে কঠিন সমস্যাবোৰ কেনেদৰে সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, সেয়া প্ৰত্যক্ষ কৰি মই এই বিষয়ে অধ্যয়ন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো। সেইবাবে মই তেওঁলোকৰ বিদ্যালয়ৰে এটা কোঠালৈ এটিকৈ শিশুক মাতি আনিছিলো, তেওঁলোকক সহজ-সৰল অনুভৱ কৰাইছিলো আৰু তাৰ পিছত সমাধান কৰিবলৈ এলানি সাঁথৰ দিছিলো। প্ৰথম কেইটামান সাঁথৰ যথেষ্ট সহজ আছিল, কিন্তু তাৰ পিছৰবোৰ আছিল কঠিন। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে যেতিয়া খং-উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰি, ঘামি-জামি কষ্ট কৰিছিল, মই তেওঁলোকৰ কৌশলসমূহ লক্ষ্য কৰিছিলো আৰু তেওঁলোকে কি ভাবিছে বা অনুভৱ কৰিছে সেয়া জনাৰ চেষ্টা কৰিছিলো। এই জটিল পৰিস্থিতিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত শিশুসকলৰ মাজত ভিন্নতা থাকিব বুলি মই আশা কৰিছিলো, কিন্তু মই এনে এটা বস্তু দেখিলোঁ যিটো কেতিয়াও আশা কৰা নাছিলো।

কঠিন সাঁথৰবোৰৰ সন্মুখীন হৈ এজন দহ বছৰীয়া ল’ৰাই নিজৰ চকীখন কাষলৈ টানি আনিলে, হাত দুখন মোহাৰিলে, জিভাৰে ওঁঠ চেলেকি চিঞৰি উঠিল, "মই প্ৰত্যাহ্বান ভাল পাওঁ!" আন এজনে সেই সাঁথৰবোৰ সমাধান কৰিবলৈ গৈ ঘামি-জামি থকাৰ মাজতো এক সন্তুষ্ট মুখেৰে ওপৰলৈ চালে আৰু গভীৰ বিশ্বাসেৰে ক’লে, "আপুনি জানেই, মই আশা কৰিছিলো যে এইটো তথ্যসমৃদ্ধ বা শিক্ষণীয় হ’ব!"

তেওঁলোকৰ কিবা সমস্যা হৈছে নেকি? মই আচৰিত হৈ ভাবিছিলো। মই সদায় ভাবিছিলো যে মানুহে হয় বিফলতাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে, নহয় নোৱাৰে। কোনেও যে বিফলতাক ভাল পাব পাৰে, সেয়া মই কেতিয়াও ভবা নাছিলো। এই শিশুকেইটা আন কোনো জগতৰ আছিল নেকি, নে তেওঁলোকে এনে কোনো সত্য জানিছিল যিটো আনৰ বাবে অচিনাকি আছিল?

প্ৰত্যেকৰে এজন আদৰ্শ ব্যক্তি (ৰোল মডেল) থাকে—যিয়ে জীৱনৰ কোনো এক জটিল বা সংকটপূৰ্ণ মুহূৰ্তত সঠিক পথ দেখুৱাই দিয়ে। এই শিশুসকল আছিল মোৰ আদৰ্শ ব্যক্তি। স্পষ্টভাৱেই তেওঁলোকে এনে কিবা জানিছিল যিটো মই জনা নাছিলো, আৰু মই সেয়া জানিবলৈ দৃঢ়প্ৰতিজ্ঞ হৈ পৰিছিলো—যাতে মই এনে এক মানসিকতা (mindset) বুজিব পাৰোঁ, যিয়ে এটা বিফলতাকো উপহাৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰে।

তেওঁলোকে কি জানিছিল? তেওঁলোকে জানিছিল যে মানুহৰ গুণবোৰ, যেনে বৌদ্ধিক দক্ষতা, চেষ্টাৰ জৰিয়তে বিকশিত কৰিব পাৰি। আৰু তেওঁলোকেও তাকেই কৰি আছিল—নিজকে অধিক বুদ্ধিমান কৰি তুলিছিল। বিফলতাই তেওঁলোকক হতাশ কৰাতো দূৰৰে কথা, তেওঁলোকে আনকি ভাবিও নাছিল যে তেওঁলোক বিফল হৈছে। তেওঁলোকে ভাবিছিল যে তেওঁলোকে কিবা নতুন শিকিছে।

মই কিন্তু আনহাতে ভাবিছিলো যে মানুহৰ গুণবোৰ শিলত কটা ৰেখাৰ দৰে চিৰস্থায়ী। আপুনি হয়তো বুদ্ধিমান, নহয় নহয়; আৰু বিফল হোৱা মানেই আপুনি বুদ্ধিমান নহয়। কথাতো ইমানেই সহজ আছিল। যদি আপুনি সফলতাৰ পথ সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু (যিকোনো মূল্যৰ বিনিময়ত) বিফলতাক এৰাই চলিব পাৰে, তেন্তে আপুনি বুদ্ধিমান হৈ থাকিব পাৰিব। সংগ্ৰাম, ভুল আৰু অধ্যৱসায়—এইবোৰ সেই ধাৰণাৰ অন্তৰ্ভুক্তই নাছিল।

মানুহৰ গুণবোৰ চেষ্টাৰে বিকশিত কৰিব পৰা বস্তু নে শিলত কটা ৰেখাৰ দৰে অপৰিৱৰ্তনীয়, সেয়া এক পুৰণি বিতৰ্ক। কিন্তু এই বিশ্বাসসমূহে আপোনাৰ বাবে কি অৰ্থ বহন কৰে, সেয়াহে নতুন বিষয়: আপোনাৰ বুদ্ধিমত্তা বা ব্যক্তিত্বক এক নিৰ্দিষ্ট, অপৰিৱৰ্তনীয় বৈশিষ্ট্য বুলি ভবাৰ বিপৰীতে, তাক অনুশীলনৰ জৰিয়তে গঢ় দিব পৰা কিবা এটা বুলি ভবাৰ পৰিণামবোৰনো কি কি? আহক, প্ৰথমে আমি মানৱ প্ৰকৃতি সম্পৰ্কে যুগ যুগ ধৰি চলি অহা তীব্ৰ বিতৰ্কটো চাওঁ, আৰু তাৰ পিছত এই বিশ্বাসসমূহে আপোনাৰ বাবে কি অৰ্থ বহন কৰে সেই প্ৰশ্নলৈ ঘূৰি আহোঁ।

WHY DO PEOPLE DIFFER? 

আদিম কালৰ পৰাই মানুহে বেলেগ বেলেগ ধৰণে চিন্তা কৰি আহিছে, বেলেগ ধৰণে কাম কৰিছে আৰু এজনে আনজনতকৈ ভিন্ন ফলাফল লাভ কৰিছে। মানুহৰ মাজত এনে পাৰ্থক্য কিয় থাকে—কিয় কিছুমান মানুহ বেছি বুদ্ধিমান বা অধিক নীতিপৰায়ণ হয়—আৰু এনে কিবা কাৰক আছে নেকি যিয়ে তেওঁলোকক স্থায়ীভাৱেই পৃথক কৰি ৰাখে, সেই প্ৰশ্নটো কোনোবা নহয় কোনোবাই উত্থাপন কৰাটো নিশ্চিত আছিল। এই বিষয়ত বিশেষজ্ঞসকল দুটা শিবিৰত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। কিছুমানে দাবী কৰিছিল যে এই পাৰ্থক্যসমূহৰ এক শক্তিশালী শাৰীৰিক ভিত্তি আছে, যাৰ বাবে এইবোৰ অপৰিহাৰ্য আৰু অপৰিৱৰ্তনীয়। যুগ যুগ ধৰি এই কথিত শাৰীৰিক পাৰ্থক্যসমূহৰ ভিতৰত মূৰৰ লাওখোলাৰ উপৰিভাগৰ জোঙা বা উখহা অংশৰ অধ্যয়ন (ফ্ৰেন’লজী), লাওখোলাৰ আকাৰ আৰু আকৃতি (ক্ৰেনিয়’লজী) আৰু বৰ্তমান সময়ত জিন অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আহিছে।

আন একাংশই আকৌ মানুহৰ পটভূমি, অভিজ্ঞতা, প্ৰশিক্ষণ বা শিকাৰ পদ্ধতিৰ ডাঙৰ পাৰ্থক্যসমূহ আঙুলিয়াই দিছিল। আপুনি হয়তো জানি আচৰিত হ’ব যে এই মতাদৰ্শৰ এগৰাকী প্ৰধান সমৰ্থক আছিল আলফ্ৰেড বিনে—যি আই.কিউ. (IQ) পৰীক্ষাৰ আৱিষ্কাৰক আছিল। আই.কিউ. পৰীক্ষাটো জানো শিশুসকলৰ অপৰিৱৰ্তনীয় বুদ্ধিমত্তাক নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল? প্ৰকৃততে, নহয়। কুৰি শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পেৰিছত কৰ্মৰত ফৰাচী বিজ্ঞানী বিনে এই পৰীক্ষাটো এনে শিশুসকলক চিনাক্ত কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰিছিল, যিসকলে পেৰিছৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহৰ পৰা উপকৃত হ’ব পৰা নাছিল; যাতে তেওঁলোকক পুনৰ সঠিক পথলৈ আনিবলৈ নতুন শিক্ষামূলক কাৰ্যসূচী প্ৰস্তুত কৰিব পৰা যায়। শিশুসকলৰ বৌদ্ধিক স্তৰত ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য থকাৰ কথা অস্বীকাৰ নকৰাকৈয়ে তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে শিক্ষা আৰু অনুশীলনে বুদ্ধিমত্তাত মৌলিক পৰিৱৰ্তন আনিব পাৰে। তেওঁৰ অন্যতম প্ৰধান গ্ৰন্থ মডাৰ্ণ আইডিয়াজ এবাউট চিলড্ৰেন-ৰ এটা উদ্ধৃতি ইয়াত উল্লেখ কৰা হ’ল, য’ত তেওঁ শিকাৰ ক্ষেত্ৰত সমস্যা থকা শতাধিক শিশুৰ সৈতে কৰা নিজৰ কামৰ সাৰাংশ ডাঙি ধৰিছে:

    "কিছুমান আধুনিক দাৰ্শনিকে . . . দাবী কৰে যে এজন ব্যক্তিৰ বুদ্ধিমত্তা হৈছে এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণ, যি পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিব নোৱাৰি। আমি এই নিৰ্দয় হতাশাবাদৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ আৰু প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিবই লাগিব। . . . অনুশীলন, প্ৰশিক্ষণ আৰু সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে সঠিক পদ্ধতিৰ জৰিয়তে আমি আমাৰ মনোযোগ, স্মৃতিশক্তি, বিচাৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ সক্ষম হওঁ আৰু আক্ষৰিক অৰ্থতেই পূৰ্বতকৈ অধিক বুদ্ধিমান হৈ পৰোঁ।"

কোন শুদ্ধ? বৰ্তমান সময়ত বেছিভাগ বিশেষজ্ঞই সহমত পোষণ কৰে যে এইটো "হয় এইটো নহয় সেইটো" ধৰণৰ কথা নহয়। এইটো জন্মগত প্ৰকৃতি বনাম লালন-পালন, বা জিন বনাম পৰিৱেশৰ দ্বন্দ্ব নহয়। গৰ্ভধাৰণৰ সময়ৰ পৰাই এই দুয়োটাৰ মাজত এক অবিৰত আদান-প্ৰদান চলি থাকে। দৰাচলতে, প্ৰখ্যাত স্নায়ুবিজ্ঞানী গিলবাৰ্ট গটলীবে কোৱাৰ দৰে, আমি ডাঙৰ-দীঘল হোৱাৰ লগে লগে জিন আৰু পৰিৱেশে কেৱল একেলগে কামেই নকৰে, বৰঞ্চ জিনবোৰে সঠিকভাৱে কাম কৰিবলৈ পৰিৱেশৰ ইনপুট বা প্ৰভাৱৰো প্ৰয়োজন হয়।

একে সময়তে, বিজ্ঞানীসকলে জানিব পাৰিছে যে মানুহৰ আজীৱন শিকাৰ আৰু মগজুৰ বিকাশ সাধন কৰাৰ ক্ষমতা পূৰ্বৰ ধাৰণাতকৈ বহু বেছি। অৱশ্যে, প্ৰতিজন ব্যক্তিৰে এক অনন্য জিনীয় অৱদান থাকে। মানুহে বেলেগ বেলেগ স্বভাৱ আৰু ভিন্ন দক্ষতাৰে জীৱন আৰম্ভ কৰিব পাৰে, কিন্তু এইটো স্পষ্ট যে অভিজ্ঞতা, প্ৰশিক্ষণ আৰু ব্যক্তিগত প্ৰচেষ্টাই তেওঁলোকক বাকী পথছোৱাত আগুৱাই লৈ যায়। বুদ্ধিমত্তা বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ পথপ্ৰদৰ্শক ৰবাৰ্ট ষ্টাৰ্ণবাৰ্গে লিখিছে যে মানুহে কোনো বিষয়ত দক্ষতা অৰ্জন কৰিব পাৰিবনে নাই, তাৰ মূল কাৰকটো "পূৰ্বৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট ক্ষমতা নহয়, বৰঞ্চ উদ্দেশ্য প্ৰণোদিত প্ৰচেষ্টা বা আত্মনিয়োগ।" অথবা, তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী বিনে অনুধাৱন কৰাৰ দৰেই—যিসকলে আৰম্ভণিতে আটাইতকৈ বুদ্ধিমান হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে, শেষলৈকে সদায় তেওঁলোকেই যে আটাইতকৈ বুদ্ধিমান হৈ থাকে, তেনে কোনো কথা নাই। 

WHAT DOES ALL THIS MEAN FOR YOU? THE TWO MINDSETS 

 বৈজ্ঞানিক বিষয়সমূহক লৈ পণ্ডিতসকলে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰাটো এটা কথা; কিন্তু এই দৃষ্টিভংগীবোৰ আপোনাৰ ক্ষেত্ৰত কেনেদৰে প্ৰযোজ্য হয়, সেয়া বুজি পোৱাটো আন এটা কথা। বিগত বিশ বছৰ ধৰি মোৰ গৱেষণাই দেখুৱাই আহিছে যে আপুনি নিজৰ বাবে বাছি লোৱা দৃষ্টিভংগীয়ে আপোনাৰ জীৱন যাপনৰ ধৰণক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰে। আপুনি বিচৰা ব্যক্তিজন হ’ব পাৰিবনে নাই আৰু আপুনি মূল্য দিয়া লক্ষ্যসমূহ পূৰণ কৰিব পাৰিবনে নাই, সেয়া ইয়েই নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। এইটো কেনেকৈ হয়? এটা সাধাৰণ বিশ্বাসৰ মাজত আপোনাৰ মনস্তত্ত্ব আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে আপোনাৰ জীৱনটোক সলনি কৰি পেলোৱাৰ শক্তি কেনেকৈ থাকিব পাৰে?

আপোনাৰ গুণবোৰ শিলত কটা ৰেখাৰ দৰে অপৰিৱৰ্তনীয় বুলি বিশ্বাস কৰিলে—যাক নিৰ্ধাৰিত মানসিকতা (fixed mindset) বুলি কোৱা হয়—বাৰে বাৰে নিজকে যোগ্য বুলি প্ৰমাণ কৰাৰ এক তাগিদা বা মানসিক হেঁচা সৃষ্টি হয়। যদি আপোনাৰ ওচৰত বুদ্ধিমত্তা, ব্যক্তিত্ব আৰু চৰিত্ৰৰ এক সীমিত পৰিমাণহে আছে—তেন্তে আপোনাৰ বাবে সেয়া পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে আছে বুলি প্ৰমাণ কৰাটোৱেই ভাল। কিয়নো এই অতি মৌলিক বৈশিষ্ট্যবোৰত নিজকে অভাৱী যেন অনুভৱ কৰা বা আনৰ চকুত তেনে দেখাটো কোনো কাৰণতে গ্ৰহণযোগ্য নহয়।

আমাৰ বহুতেই সৰুৰে পৰাই এই মানসিকতাৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হওঁ। আনকি এটি শিশু হিচাপেও মই বুদ্ধিমান হোৱাৰ ওপৰতহে মনোযোগ দিছিলো, কিন্তু এই নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাটো মোৰ মনত দৃঢ়ভাৱে বহুৱাই দিছিল মোৰ ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ শিক্ষয়িত্ৰী মিচেচ উইলছনে। আলফ্ৰেড বিনেৰ বিপৰীতে, তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে এজন ব্যক্তিৰ আই.কিউ. (IQ) নম্বৰেই তেওঁৰ সমগ্ৰ পৰিচয় দাঙি ধৰে। শ্ৰেণীকোঠাত আমাক আই.কিউ. নম্বৰৰ ক্ৰম অনুসৰি বহিবলৈ দিয়া হৈছিল, আৰু কেৱল সৰ্বোচ্চ আই.কিউ. থকা শিক্ষাৰ্থীসকলকহে পতাকা কঢ়িয়াবলৈ, ডাষ্টাৰ ঝাড়িবলৈ বা প্ৰধান শিক্ষকৰ ওচৰলৈ চিঠি লৈ যাবলৈ বিশ্বাস কৰা হৈছিল। তেওঁৰ বিচাৰশীল মনোভাৱে সৃষ্টি কৰা দৈনিক পেটৰ বিষৰ উপৰিও, তেওঁ এনে এটা মানসিকতা গঢ়ি তুলিছিল য’ত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিজনৰে এটা মাত্ৰ মূল লক্ষ্য আছিল—নিজকে বুদ্ধিমান দেখুওৱা, মূৰ্খ যেন নেদেখুওৱা। যেতিয়া প্ৰতিবাৰ পৰীক্ষা লোৱাৰ সময়ত বা শ্ৰেণীত মাত মতাৰ সময়ত আমাৰ সমগ্ৰ অস্তিত্বই সংকটত পৰিছিল, তেতিয়া শিকাৰ প্ৰতি কাৰেনো আগ্ৰহ থাকিব বা কোনে তাৰ আনন্দ ল’ব পাৰিব?

মই এনে বহু মানুহ দেখিছো যাৰ একমাত্ৰ লক্ষ্য হৈ পৰে নিজকে প্ৰমাণ কৰা—শ্ৰেণীকোঠাত, নিজৰ কৰ্মজীৱনত আৰু ব্যক্তিগত সম্পৰ্কসমূহত। প্ৰতিটো পৰিস্থিতিতে তেওঁলোকৰ বুদ্ধিমত্তা, ব্যক্তিত্ব বা চৰিত্ৰৰ এক প্ৰমাণৰ প্ৰয়োজন হয়। প্ৰতিটো পৰিস্থিতিকেই এনেদৰে জোখা হয়: মই সফল হ’মনে বিফল হ’ম? মোক বুদ্ধিমান দেখা যাবনে মূৰ্খ দেখা যাব? মোক গ্ৰহণ কৰা হ’বনে প্ৰত্যাখ্যান কৰা হ’ব? মই নিজকে এজন বিজয়ী অনুভৱ কৰিমনে পৰাজিত?

কিন্তু আমাৰ সমাজে জানো বুদ্ধিমত্তা, ব্যক্তিত্ব আৰু চৰিত্ৰক গুৰুত্ব নিদিয়ে? এই গুণবোৰ বিচৰাটো জানো স্বাভাৱিক নহয়? হয়, কিন্তু . . .

আৰু এটা মানসিকতা আছে য’ত এই গুণবোৰ কেৱল আপোনাৰ হাতত পৰা এনে এযোৰ তাচপাত নহয় যাৰ সৈতে আপুনি কোনোমতে চলি থাকিব লাগিব—য’ত আপোনাৰ হাতত মাত্ৰ এযোৰ সাধাৰণ ‘দহ’ৰ তাচ থকা বুলি গোপনে চিন্তিত হৈয়ো আপুনি নিজকে আৰু আনক বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিবলগীয়া হয় যে আপোনাৰ হাতত ‘ৰয়েল ফ্লাছ’ (শ্ৰেষ্ঠ তাচ) আছে। এই মানসিকতাত, আপোনাৰ হাতত থকা তাচপাতবোৰ কেৱল বিকাশৰ আৰম্ভণি বিন্দুতাহে। এই বিকাশমুখী মানসিকতা (growth mindset) এই বিশ্বাসৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত যে আপোনাৰ মৌলিক গুণসমূহ হৈছে এনে কিছুমান বস্তু যাক আপুনি নিজৰ চেষ্টাৰ জৰিয়তে বিকশিত কৰিব পাৰে। যদিও মানুহ প্ৰতিটো দিশতে ভিন্ন হ’ব পাৰে—তেওঁলোকৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিভা, দক্ষতা, ৰুচি বা স্বভাৱৰ ফালৰ পৰা—তথাপিও প্ৰয়োগ আৰু অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে প্ৰতিজনেই সলনি হ’ব পাৰে আৰু বিকশিত হ’ব পাৰে।

এই মানসিকতা থকা মানুহবোৰে ভাবেনে যে যিকোনো ব্যক্তিয়েই যিকোনো হ’ব পাৰে, আৰু সঠিক অনুপ্ৰেৰণা বা শিক্ষা পালে যিকোনো লোকেই আইনষ্টাইন বা বিথোভেন হ’ব পাৰে? নহয়, কিন্তু তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰে যে এজন ব্যক্তিৰ প্ৰকৃত সম্ভাৱনা অজ্ঞাত (আৰু তাক আগতীয়াকৈ জনাটো সম্ভৱ নহয়); বছৰ বছৰ ধৰি কৰা একাগ্ৰতা, কষ্ট আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দ্বাৰা কি অৰ্জন কৰিব পৰা যাব, সেয়া আগতীয়াকৈ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাটো অসম্ভৱ।

আপুনি জানেনে যে ডাৰউইন আৰু টলষ্টয়ক শৈশৱত একেবাৰে সাধাৰণ শিশু বুলি গণ্য কৰা হৈছিল? সৰ্বকালৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ গল্ফ খেলুৱৈ বেন হগান সৰুতে খেলৰ ক্ষেত্ৰত একেবাৰেই অদক্ষ আৰু আউল-বাউল আছিল? কুৰি শতিকাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ শিল্পীৰ প্ৰায় প্ৰতিখন তালিকাতে স্থান পোৱা ফটোগ্ৰাফাৰ চিণ্ডি শ্বেৰমানে তেওঁৰ প্ৰথমটো ফটোগ্ৰাফী পাঠ্যক্ৰমতে অনুত্তীৰ্ণ হৈছিল? আমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী জেৰাল্ডিন পেজক প্ৰতিভাৰ অভাৱৰ বাবেই অভিনয় এৰি দিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল?

আপুনি দেখিবলৈ পাব যে নিজৰ প্ৰিয় গুণসমূহক বিকশিত কৰিব পাৰি বুলি বিশ্বাস কৰিলে শিকাৰ প্ৰতি এক গভীৰ আগ্ৰহ কেনেকৈ সৃষ্টি হয়। যেতিয়া আপুনি আৰু অধিক উন্নত হ’ব পাৰে, তেন্তে আপুনি কিমান মহান সেয়া বাৰে বাৰে প্ৰমাণ কৰাত সময় অপচয় কিয় কৰিব? নিজৰ দুৰ্বলতাবোৰ অতিক্ৰম কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সেইবোৰ লুকুৱাই ৰাখিব কিয়? নিজৰ আত্মসন্মানক কেৱল তোষামোদ কৰা বন্ধু বা সংগী বিচৰাৰ পৰিৱৰ্তে, আপোনাক নিজৰ বিকাশ ঘটাবলৈ প্ৰত্যাহ্বান জনাব পৰা সংগী কিয় নিবিচাৰিব? আৰু যিবোৰ অভিজ্ঞতাই আপোনাৰ সামৰ্থ্যক আৰু বহল কৰি তুলিব পাৰে, তাৰ সলনি কেৱল পুৰণি আৰু পৰীক্ষিত বস্তুবোৰকে কিয় বিচাৰি থাকিব? নিজৰ সামৰ্থ্যক প্ৰসাৰিত কৰাৰ আৰু পৰিস্থিতি বেয়ালৈ ঢাল খোৱাৰ সময়তো (বা বিশেষকৈ তেনে সময়ত) অবিচল হৈ লাগি থকাৰ এই আগ্ৰহেই হৈছে বিকাশমুখী মানসিকতাৰ মূল লক্ষণ। এইটোৱেই হৈছে সেই মানসিকতা, যিয়ে মানুহক তেওঁলোকৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ কঠিন আৰু প্ৰত্যাহ্বানমূলক সময়বোৰতো সফলতাৰে আগবাঢ়ি যাবলৈ শক্তি দিয়ে।

A VIEW FROM THE TWO MINDSETS 

 এই দুটা মানসিকতাই কেনেদৰে কাম কৰে সেয়া ভালদৰে বুজিবলৈ, যিমান স্পষ্টকৈ পাৰে কল্পনা কৰক—আপুনি এগৰাকী যুৱক বা যুৱতী আৰু আজি আপোনাৰ দিনটো অতি বেয়া গৈছে:

এদিন, আপুনি আপোনাৰ অতি প্ৰিয় আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ এটা ক্লাছলৈ যায়। প্ৰফেচৰে ক্লাছত মিডটাৰ্মৰ বহীসমূহ ওভতাই দিয়ে। আপুনি C+ পালে। আপুনি অত্যন্ত হতাশ হ’ল। সেইদিনা গধূলি ঘৰলৈ উভতি অহাৰ পথত আপুনি দেখে যে গাড়ী পাৰ্কিং কৰাৰ বাবে আপোনাক জৰিমনা বিহা হৈছে (পাৰ্কিং টিকট দিয়া হৈছে)। অত্যন্ত হতাশ হৈ আপুনি নিজৰ মনৰ কথা খুলি ক’বলৈ আপোনাৰ প্ৰাণৰ বন্ধুলৈ ফোন কৰে, কিন্তু তেওঁ আপোনাৰ কথাত সিমান গুৰুত্ব নিদি একপ্ৰকাৰ এৰাই চলে।

আপুনি কি ভাবিব? আপুনি কি অনুভৱ কৰিব? আপুনি কি কৰিব?

যেতিয়া মই নিৰ্ধাৰিত মানসিকতা (fixed mindset) থকা লোকসকলক এই বিষয়ে সুধিছিলো, তেওঁলোকে এইদৰে কৈছিল: "মই নিজকে এজন অপ্ৰয়োজনীয় বা প্ৰত্যাখ্যাত ব্যক্তি যেন অনুভৱ কৰিম।" "মই সম্পূৰ্ণভাৱে বিফল।" "মই এজন মূৰ্খ।" "মই এজন পৰাজিত ব্যক্তি।" "মই নিজকে মূল্যহীন আৰু নিৰ্বোধ অনুভৱ কৰিম—সকলোৱেই মোাতকৈ ভাল।" "মই নৰ্দমাৰ কীট।" অৰ্থাৎ, যি ঘটিল তাক তেওঁলোকে নিজৰ যোগ্যতা আৰু মূল্যৰ এক প্ৰত্যক্ষ মাপকাঠী হিচাপে গণ্য কৰিলে।

তেওঁলোকে নিজৰ জীৱনৰ বিষয়ে এইদৰে ভাবিব: "মোৰ জীৱনটো পুতৌলগা।" "মোৰ কোনো জীৱন নাই।" "ওপৰৱালাই মোক ভাল নাপায়।" "সমগ্ৰ পৃথিৱীখনে মোৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছে।" "কোনোবাই মোক ধ্বংস কৰিবলৈ ওলাইছে।" "মোক কোনেও ভাল নাপায়, সকলোৱে মোক ঘিণ কৰে।" "জীৱনটো অন্যায় আৰু সকলো প্ৰচেষ্টাই অসাৰ।" "জীৱনটো অতি জঘন্য। মই নিৰ্বোধ। মোৰ সৈতে কেতিয়াও একো ভাল নহয়।" "মই এই পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ দুৰ্ভগীয়া মানুহ।"

ক্ষমা কৰিব, তাত জানো কোনো মৃত্যু বা ধ্বংসলীলা হৈছিল, নে সেয়া আছিল মাত্ৰ এটা সাধাৰণ গ্ৰেড, এখন জৰিমনাৰ ৰচিদ আৰু এটা বেয়া ফোন কল?

এইসকল লোক কেৱল কম আত্মসন্মানবোধ থকা মানুহ নেকি? নে তেওঁলোক জন্মগতভাৱেই ঘোৰ হতাশাবাদী? নহয়। যেতিয়া তেওঁলোকে বিফলতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া নহয়, তেতিয়া তেওঁলোকো বিকাশমুখী মানসিকতা (growth mindset) থকা লোকসকলৰ দৰেই নিজকে সমানেই যোগ্য, আশাবাদী—আৰু বুদ্ধিমান তথা আকৰ্ষণীয় বুলি অনুভৱ কৰে।

তেন্তে তেওঁলোকে এই পৰিস্থিতিৰ সৈতে কেনেদৰে মোকাবিলা কৰিব? "কোনো কাম ভালদৰে কৰিবলৈ মই আৰু ইমান সময় বা কষ্ট নষ্ট নকৰোঁ।" (অন্য কথাত ক’বলৈ গ’লে, আনক পুনৰ নিজৰ যোগ্যতা জুখিবলৈ নিদিওঁ।) "একো নকৰোঁ।" "বিছনাত পৰি থাকিম।" "মদ খাম।" "খাদ্য খাম।" "সুযোগ পালেই কাৰোবাৰ ওপৰত চিঞৰি উঠিম।" "চকলেট খাম।" "গান শুনিম আৰু মন বেয়া কৰি মুখ ওফোন্দাই থাকিম।" "আলমাৰী বা কাপোৰৰ কোঠাত সোমাই বহি থাকিম।" "কাৰোবাৰ লগত কাজিয়া কৰিম।" "কান্দিম।" "কিবা এটা ভাঙি পেলাম।" "আৰু কৰিবলৈনো কি আছে?"

কৰিবলৈনো কি আছে! আপুনি জানেই, যেতিয়া মই এই কাহিনীটো লিখিছিলো, মই ইচ্ছাকৃতভাৱেই গ্ৰেডটো F নিদি C+ দিছিলো। এইটো চূড়ান্ত পৰীক্ষাৰ সলনি এটা মিডটাৰ্ম পৰীক্ষাহে আছিল। গাড়ীখন চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হোৱা নাছিল, মাত্ৰ এখন পাৰ্কিং টিকটহে আছিল। বন্ধুজনে কথাত সিমান গুৰুত্বহে দিয়া নাছিল, একেবাৰে সম্বন্ধ অস্বীকাৰ কৰা নাছিল। কোনো ভয়াৱহ বা অপৰিৱৰ্তনীয় ঘটনা ঘটা নাছিল। অথচ এই সামান্য ঘটনাটোৰ পৰাই নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাই এক চৰম বিফলতা আৰু নিস্তব্ধতাৰ অনুভূতি সৃষ্টি কৰিলে।

যেতিয়া মই বিকাশমুখী মানসিকতা (growth mindset) থকা লোকসকলক একেটা কাহিনীয়েই ক’লোঁ, তেওঁলোকে এইদৰে ক’লে। তেওঁলোকে এনেদৰে ভাবিব:

"মই ক্লাছত আৰু বেছি চেষ্টা কৰিব লাগিব, গাড়ী পাৰ্ক কৰাৰ সময়ত অধিক সাৱধান হ’ব লাগিব, আৰু বন্ধুজনৰো দিনটো হয়তো বেয়া গৈছিল নেকি সেয়া জানিব লাগিব।"

"C+ টোৱে মোক বুজাই দিলে যে মই ক্লাছটোত বহু বেছি কষ্ট কৰিব লাগিব, কিন্তু মোৰ গ্ৰেড উন্নত কৰিবলৈ এতিয়াও ছেমিষ্টাৰটোৰ বাকী সময়খিনি মোৰ হাতত আছে।"

এনেধৰণৰ আৰু বহুত কথা আছিল, কিন্তু মই ভাবো আপুনি মূল ভাৱটো বুজি পাইছে। এতিয়া, তেওঁলোকে ইয়াৰ সৈতে কেনেদৰে মোকাবিলা কৰিব? পোনপটীয়াকৈ:

"সেই ক্লাছটোৰ পৰৱৰ্তী পৰীক্ষাৰ বাবে মই অধিক অধ্যয়ন কৰাৰ (বা অন্য ধৰণে অধ্যয়ন কৰাৰ) কথা ভাবিবলৈ আৰম্ভ কৰিম, পাৰ্কিং জৰিমনা পৰিশোধ কৰিম, আৰু পৰৱৰ্তী বাৰ কথা পাতিলে মোৰ প্ৰাণৰ বন্ধুজনৰ সৈতে সকলো কথা বুজাবুজি কৰি ল’ম।"

"মই মোৰ পৰীক্ষাত কি ভুল হ’ল সেয়া চালি-জাৰি চাম, পৰৱৰ্তী সময়ত আৰু ভাল কৰাৰ সংকল্প ল’ম, পাৰ্কিং টিকটৰ মাচুল দিম, আৰু মোৰ বান্ধৱীক ফোন কৰি ক’ম যে যোৱাকালি মোৰ মনটো বেয়া আছিল।"

"পৰৱৰ্তী পেপাৰখনৰ বাবে কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিম, শিক্ষকগৰাকীৰ সৈতে কথা পাতিম, মই ক’ত গাড়ী পাৰ্ক কৰোঁ সেই বিষয়ে অধিক সাৱধান হ’ম বা জৰিমনাৰ বিৰুদ্ধে আপত্তি দাখিল কৰিম, আৰু মোৰ বন্ধুজনৰ কি হৈছে সেয়া বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিম।"

মন বেয়া হ’বলৈ আপোনাৰ এইটো বা সেইটো মানসিকতা থকাৰ প্ৰয়োজন নাই। কাৰনো মন বেয়া নহ’ব? এটা বেয়া নম্বৰ পোৱা বা কোনো বন্ধু বা আপোনজনৰ পৰা গুৰুত্বহীন ব্যৱহাৰ পোৱাটো আনন্দদায়ক ঘটনা নহয়। এনে ঘটনাত কোনেও আনন্দত আত্মহাৰা হৈ পৰা নাছিল। তথাপিও সেই বিকাশমুখী মানসিকতা থকা লোকসকলে নিজকে কোনো নেতিবাচক তকমা লগোৱা নাছিল বা হাত দাঙি পৰাজয় স্বীকাৰ কৰা নাছিল। যদিও তেওঁলোকে মানসিক কষ্ট অনুভৱ কৰিছিল, তথাপিও তেওঁলোকে বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলৈ, প্ৰত্যাহ্বানক সাহসেৰে গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰু তাৰ সমাধানৰ দিশত নিৰন্তৰ কাম কৰি যাবলৈ সাজু আছিল।

SO, WHAT’S NEW?

এইটো জানো ইমানেই এক নতুন ধাৰণা? আমাৰ সমাজত বিপদ বা শংকা গ্ৰহণ কৰাৰ গুৰুত্ব আৰু অধ্যৱসায়ৰ শক্তিক প্ৰতিফলিত কৰা বহুতো প্ৰবচন বা পটন্তৰ আছে, যেনে—"কষ্ট নকৰিলে কৃষ্ণ নাপায়" (Nothing ventured, nothing gained), "যদি প্ৰথমবাৰত সফল নোহোৱা, বাৰে বাৰে চেষ্টা কৰা" (If at first you don’t succeed, try, try again), বা "ৰোম নগৰী এদিনতে গঢ় লৈ উঠা নাছিল" (Rome wasn’t built in a day)। (প্ৰসংগক্ৰমে উল্লেখ কৰোঁ, ইটালীৰ লোকসকলৰ মাজতো এই একেই কথাষাৰ প্ৰচলিত বুলি জানিব পাৰি মই আনন্দিত হৈছিলো।) কিন্তু প্ৰকৃততে আচৰিত কথাটো হ’ল যে নিৰ্ধাৰিত মানসিকতা (fixed mindset) থকা লোকসকলে এই কথাবোৰত একমত নহয়। তেওঁলোকৰ বাবে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে—"বিপদ বা শংকা নল’লে, হেৰুৱাবলৈও একো নাথাকে।" "যদি প্ৰথমবাৰতেই সফল হ’ব নোৱাৰিলা, তেন্তে সম্ভৱতঃ তোমাৰ সেই সামৰ্থ্যই নাই।" "ৰোম নগৰী যদি এদিনতে গঢ় লৈ উঠা নাছিল, তেন্তে হয়তো সেয়া হ’বলগীয়া কথাই নাছিল।" অৰ্থাৎ, শংকা আৰু প্ৰচেষ্টা এনে দুটা বিষয় যিয়ে আপোনাৰ অক্ষমতাবোৰ উদঙাই দিব পাৰে আৰু দেখুৱাব পাৰে যে আপুনি সেই কামটোৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল। দৰাচলতে, নিৰ্ধাৰিত মানসিকতা থকা লোকসকলে প্ৰচেষ্টা বা পৰিশ্ৰমক কিমান গভীৰভাৱে অবিশ্বাস কৰে, সেয়া দেখিলে স্তম্ভিত হ’বলগীয়া হয়।

ইয়াত আন এটা নতুন কথা হ’ল যে বিপদ আৰু প্ৰচেষ্টা সম্পৰ্কে মানুহৰ দৃষ্টিভংগী তেওঁলোকৰ মৌলিক মানসিকতাৰ পৰাই গঢ় লৈ উঠে। কথাটো কেৱল এনে নহয় যে কিছুমান মানুহে আকস্মিকভাৱেই নিজকে প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ মূল্য আৰু পৰিশ্ৰমৰ গুৰুত্ব অনুভৱ কৰে। আমাৰ গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে এই ভাবধাৰা পোনপটীয়াকৈ বিকাশমুখী মানসিকতা (growth mindset)-ৰ পৰাহে আহে। যেতিয়া আমি মানুহক আত্মবিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা এই বিকাশমুখী মানসিকতাৰ বিষয়ে শিকাওঁ, তেতিয়া প্ৰত্যাহ্বান আৰু প্ৰচেষ্টা সম্পৰ্কীয় এই ধাৰণাবোৰ আপোনা-আপুনি অনুসৰণ কৰে। একেদৰে, কিছুমান মানুহে যে আকস্মিকভাৱেই প্ৰত্যাহ্বান আৰু পৰিশ্ৰম অপছন্দ কৰে, তেনে নহয়। যেতিয়া আমি মানুহক (সাময়িকভাৱে) অপৰিৱৰ্তনীয় গুণসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাৰ মাজত ৰাখো, তেতিয়া তেওঁলোকে অতি সোনকালে প্ৰত্যাহ্বানলৈ ভয় কৰিবলৈ লয় আৰু প্ৰচেষ্টাৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস কৰে।

আমি প্ৰায়ে কিতাপৰ দোকানৰ চেল্ফবোৰত বিশ্বৰ আটাইতকৈ সফল ব্যক্তিসকলৰ দহোটা ৰহস্য ধৰণৰ শিৰোনামৰ কিতাপৰ ভিৰ দেখিবলৈ পাওঁ, আৰু এই কিতাপবোৰে হয়তো বহুতো উপযোগী পৰামৰ্শ দিব পাৰে। কিন্তু সেইবোৰ সাধাৰণতে কিছুমান পৰস্পৰ সম্বন্ধহীন উপদেশৰ তালিকাহে হয়, যেনে—"অধিক বিপদ বা শংকা গ্ৰহণ কৰক!" বা "নিজৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখক!" তেনে কাম কৰিব পৰা লোকসকলক প্ৰশংসা কৰাৰ বাহিৰে আপোনাৰ হাতত আন একো নাথাকে; এই কথাবোৰ এটাই আনটোৰ লগত কেনেকৈ মিলি যায় বা আপুনি কেনেকৈ তেনে এজন ব্যক্তি হ’ব পাৰিব, সেয়া কেতিয়াও স্পষ্ট নহয়। গতিকে আপুনি কেইদিনমানৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত হয় ঠিকেই, কিন্তু প্ৰকৃততে পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ সফল মানুহখিনিৰ ৰহস্য তেওঁলোকৰ মাজতেই থাকি যায়।

তাৰ পৰিৱৰ্তে, আপুনি যেতিয়া নিৰ্ধাৰিত আৰু বিকাশমুখী মানসিকতাক বুজিবলৈ আৰম্ভ কৰিব, তেতিয়া আপুনি স্পষ্টকৈ দেখিব কেনেকৈ এটা কথাৰ পৰা আন এটা কথাৰ সৃষ্টি হয়—আপোনাৰ গুণবোৰ অপৰিৱৰ্তনীয় বুলি বিশ্বাস কৰিলে কেনেদৰে এলানি বিশেষ চিন্তা আৰু কামৰ জন্ম হয়, আৰু গুণবোৰ অনুশীলনৰ জৰিয়তে গঢ় দিব পাৰি বুলি বিশ্বাস কৰিলে কেনেদৰে সম্পূৰ্ণ বেলেগ চিন্তা আৰু কামৰ সৃষ্টি হৈ আপোনাক এটা সুকীয়া পথলৈ লৈ যায়। আমি মনোবিজ্ঞানীসকলে ইয়াক "আহা! অভিজ্ঞতা" (Aha! experience—হঠাৎ সত্য উপলব্ধি কৰাৰ মুহূৰ্ত) বুলি কওঁ। মানুহক এটা নতুন মানসিকতা শিকাওঁতে মোৰ গৱেষণাত মই কেৱল এইটো প্ৰত্যক্ষ কৰাই নহয়, মোৰ লেখা পঢ়া লোকসকলৰ পৰাও মই অহৰহ চিঠি পাই থাকোঁ।

তেওঁলোকে নিজকে চিনি পায়: "আপোনাৰ প্ৰবন্ধটো পঢ়ি থাকোঁতে মই আক্ষৰিক অৰ্থতেই নিজকে বাৰে বাৰে কোৱা শুনিলোঁ, 'এইটো ময়েই, এইটো ময়েই!'" তেওঁলোকে আন্তঃসম্পৰ্কবোৰ বুজি পায়: "আপোনাৰ প্ৰবন্ধটোৱে মোক সম্পূৰ্ণৰূপে স্তব্ধ কৰি তুলিলে। মোৰ অনুভৱ হ’ল যেন মই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ এক পৰম ৰহস্য আৱিষ্কাৰ কৰিলোঁ!" তেওঁলোকে নিজৰ মানসিকতাৰ পৰিৱৰ্তন অনুভৱ কৰে: "মই নিশ্চিতভাৱে ক’ব পাৰোঁ যে মোৰ নিজৰ চিন্তাধাৰাত একপ্ৰকাৰৰ ব্যক্তিগত বিপ্লৱ ঘটিছে, আৰু এইটো এক অতি ৰোমাঞ্চকৰ অনুভূতি।" আৰু তেওঁলোকে এই নতুন চিন্তাধাৰাক নিজৰ তথা আনৰ বাবে বাস্তৱত প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে: "আপোনাৰ এই কৰ্মই শিশুসকলৰ সৈতে মোৰ কাম কৰাৰ ধৰণ সলনি কৰিবলৈ আৰু শিক্ষাক এক ভিন্ন দৃষ্টিৰে চাবলৈ মোক সামৰ্থ্য দিলে," অথবা "মই কেৱল আপোনাক জনাব বিচাৰিছিলো যে আপোনাৰ এই অসাধাৰণ গৱেষণাই ব্যক্তিগত আৰু ব্যৱহাৰিক স্তৰত শতাধিক শিক্ষাৰ্থীৰ ওপৰত কিমান গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে।"

SELF-INSIGHT: WHO HAS ACCURATE VIEWS OF THEIR ASSETS AND LIMITATIONS? 

হ’ব পাৰে বিকাশমুখী মানসিকতা (growth mindset) থকা লোকসকলে নিজকে আইনষ্টাইন বা বিথোভেন বুলি নাভাৱে, কিন্তু তেওঁলোকে নিজৰ সামৰ্থ্যক অতিৰঞ্জিত কৰি চোৱাৰ আৰু নিজৰ সাধ্যৰ বাহিৰৰ কামত হাত দিয়াৰ সম্ভাৱনা জানো অধিক নহয়? প্ৰকৃততে, গৱেষণাবোৰে দেখুৱাইছে যে মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্যৰ সঠিক অনুমান কৰাত বৰ কেঁচা। শেহতীয়াকৈ, আমি এনে ভুল কৰাৰ সম্ভাৱনা কাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ বেছি, সেয়া চাবলৈ এক অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰিছিলো। নিশ্চিতভাৱেই, আমি দেখিলোঁ যে মানুহে নিজৰ কৰ্মদক্ষতা আৰু সামৰ্থ্যক ব্যাপকভাবে ভুলকৈ নিৰূপণ কৰিছিল। কিন্তু এই সকলোবোৰ ভুল বা অসত্য ধাৰণাৰ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ ভাগেই আছিল নিৰ্ধাৰিত মানসিকতা (fixed mindset) থকা লোকসকলৰ ক্ষেত্ৰত। আনহাতে, বিকাশমুখী মানসিকতা থকা লোকসকল আছিল আচৰিত ধৰণে নিখুঁত।

কথাটো অলপ দকৈ ভাবি চালে ইয়াৰ যুক্তি স্পষ্ট হৈ পৰে। বিকাশমুখী মানসিকতাৰ লোকসকলৰ দৰে আপুনিও যদি বিশ্বাস কৰে যে আপুনি নিজক বিকশিত কৰিব পাৰে, তেন্তে আপোনাৰ বৰ্তমানৰ সামৰ্থ্য সম্পৰ্কে যিকোনো সঠিক তথ্য—সেয়া লাগিলে যিমানেই অপ্ৰিয় বা হতাশাজনক নহওক কিয়—গ্ৰহণ কৰিবলৈ আপুনি মুক্ত মনৰ হ’ব। তাতকৈয়ো ডাঙৰ কথা, তেওঁলোকৰ দৰেই আপোনাৰ লক্ষ্যও যদি শিকাৰ প্ৰতি নিবদ্ধ থাকে, তেন্তে ফলপ্ৰসূভাৱে শিকিবলৈ আপোনাৰ বৰ্তমানৰ সামৰ্থ্য সম্পৰ্কে এক সঠিক তথ্যৰ প্ৰয়োজন হ’বই। কিন্তু, যদি প্ৰতিটো কথাই আপোনাৰ বহুমূলীয়া গুণসমূহৰ ভাল খবৰ বা বেয়া খবৰ হৈ পৰে—যিদৰে নিৰ্ধাৰিত মানসিকতা থকা লোকসকলৰ ক্ষেত্ৰত ঘটে—তেন্তে তাত সত্য বিকৃত হোৱাটো প্ৰায় নিশ্চিত হৈ পৰে। কিছুমান ফলাফল অতিৰঞ্জিত কৰি দেখুওৱা হয়, আন কিছুমানক বিভিন্ন অজুহাত দি উৰুৱাই দিয়া হয়, আৰু আপুনি গম পোৱাৰ আগতেই নিজকে চিনি নোপোৱা হৈ পৰে।

হাওৱাৰ্ড গাৰ্ডনাৰে তেওঁৰ এক্সট্ৰাঅৰ্ডিনাৰী মাইণ্ডছ (Extraordinary Minds) নামৰ গ্ৰন্থখনত এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে ব্যতিক্ৰমী বা অসাধাৰণ ব্যক্তিসকলৰ "নিজৰ শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰাৰ এক বিশেষ প্ৰতিভা" থাকে। মন কৰিবলগীয়া আৰু আমোদজনক কথাটো হ’ল যে বিকাশমুখী মানসিকতা থকা লোকসকলৰ মাজত এনে প্ৰতিভা স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। 

WHAT’S IN STORE

ব্যতিক্ৰমী লোকসকলৰ মাজত থকা আন এটা লক্ষণ হ’ল—জীৱনৰ বিপৰ্যয় বা প্ৰতিবন্ধকতাসমূহক ভৱিষ্যতৰ সাফল্যলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ এক বিশেষ পাৰদৰ্শিতা। সৃজনীশীলতাৰ গৱেষকসকলেও এই কথাত সহমত প্ৰকাশ কৰে। ১৪৩ গৰাকী সৃজনীশীলতা গৱেষকৰ মাজত চলোৱা এক সমীক্ষাত, সৃষ্টিশীল সাফল্যৰ প্ৰধান উপাদান কি, সেই বিষয়ে এক ব্যাপক ঐক্যমত দেখা গৈছিল। আৰু সেয়া আছিল বিকাশমুখী মানসিকতাৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠা একেই অধ্যৱসায় আৰু সহনশীলতা (resilience)।

আপুনি হয়তো পুনৰ সুধিব পাৰে, এটা মাত্ৰ বিশ্বাসে এই সকলোবোৰ কেনেকৈ সৃষ্টি কৰিব পাৰে—প্ৰত্যাহ্বানৰ প্ৰতি ভালপোৱা, প্ৰচেষ্টাৰ ওপৰত গভীৰ বিশ্বাস, বিপৰ্যয়ৰ সন্মুখীন হ’লে তিষ্ঠি থকাৰ ক্ষমতা, আৰু অধিক (অধিক সৃষ্টিশীল!) সফলতা? পৰৱৰ্তী অধ্যায়সমূহত আপুনি স্পষ্টকৈ দেখিব কেনেকৈ এই সকলোবোৰ ঘটে: মানসিকতাই কেনেদৰে মানুহৰ লক্ষ্য আৰু সফলতা সম্পৰ্কীয় দৃষ্টিভংগীক সলনি কৰি পেলায়; কেনেদৰে ই বিফলতাৰ সংজ্ঞা, গুৰুত্ব আৰু প্ৰভাৱক সলনি কৰে; আৰু কেনেদৰে ই প্ৰচেষ্টা বা পৰিশ্ৰমৰ গভীৰ অৰ্থকে সলনি কৰি তোলে। এই মানসিকতাসমূহে বিদ্যালয়ত, ক্ৰীড়াত, কৰ্মক্ষেত্ৰত আৰু ব্যক্তিগত সম্পৰ্কসমূহত কেনে ভূমিকা লয়, সেয়া আপুনি দেখিবলৈ পাব। এইবোৰ ক’ৰ পৰা আহে আৰু কেনেকৈ সলনি কৰিব পাৰি, সেয়াও আপুনি বুজি পাব।

আপোনাৰ মানসিকতা বিকশিত কৰক

আপোনাৰ কি মানসিকতা আছে? বুদ্ধিমত্তা সম্পৰ্কীয় এই প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ দিয়ক। প্ৰতিটো বাক্য পঢ়ক আৰু আপুনি ইয়াৰ সৈতে সৰহভাগ সহমত নে অসহমত, সেয়া নিৰ্ণয় কৰক।

১. আপোনাৰ বুদ্ধিমত্তা হৈছে আপোনাৰ এনে এটা অতি মৌলিক বিষয় যাক আপুনি বেছি সলনি কৰিব নোৱাৰে।

২. আপুনি নতুন কথা শিকিব পাৰে, কিন্তু আপুনি প্ৰকৃততে কিমান বুদ্ধিমান সেয়া সলনি কৰিব নোৱাৰে।

৩. আপোনাৰ বুদ্ধিমত্তা যিমানেই নাথাকক কিয়, আপুনি সদায় ইয়াক যথেষ্ট পৰিমাণে সলনি কৰিব পাৰে।

৪. আপুনি কিমান বুদ্ধিমান, সেই কথাটো আপুনি সদায় লক্ষণীয়ভাৱে সলনি কৰিব পাৰে।

১ আৰু ২ নম্বৰ প্ৰশ্ন দুটা নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাৰ (fixed mindset) প্ৰশ্ন। ৩ আৰু ৪ নম্বৰ প্ৰশ্ন দুটাই বিকাশমুখী মানসিকতাক (growth mindset) প্ৰতিফলিত কৰে। আপুনি কোনটো মানসিকতাৰ সৈতে অধিক একমত হ’ল? আপোনাৰ মাজত দুয়োটাৰে মিশ্ৰণ থাকিব পাৰে, কিন্তু বেছিভাগ মানুহেই যিকোনো এটাৰ প্ৰতি অধিক ঢাল খায়।

অন্যান্য দক্ষতাৰ ক্ষেত্ৰতো আপোনাৰ এনে কিছুমান বিশ্বাস থাকে। আপুনি "বুদ্ধিমত্তা"ৰ ঠাইত "কলাত্মক প্ৰতিভা", "ক্ৰীড়া দক্ষতা" বা "ব্যৱসায়িক কৌশল" বহুৱাই চাব পাৰে। চেষ্টা কৰি চাওক। কথাটো কেৱল আপোনাৰ সামৰ্থ্যৰ ওপৰতেই নহয়; আপোনাৰ ব্যক্তিগত গুণবোৰৰ ক্ষেত্ৰতো একেই কথা খাটে। ব্যক্তিত্ব আৰু চৰিত্ৰ সম্পৰ্কীয় তলৰ বাক্যবোৰ চাওক আৰু আপুনি প্ৰতিটোৰ সৈতে সৰহভাগ সহমত নে অসহমত, নিৰ্ণয় কৰক।

১. আপুনি এটা নিৰ্দিষ্ট স্বভাৱৰ মানুহ, আৰু ইয়াক প্ৰকৃততে সলনি কৰিবলৈ বিশেষ একো কৰিব নোৱাৰি।

২. আপুনি যেনেকুৱা মানুহেই নহওক কিয়, আপুনি সদায় নিজক যথেষ্ট পৰিমাণে সলনি কৰিব পাৰে।

৩. আপুনি কামবোৰ বেলেগ ধৰণে কৰিব পাৰে, কিন্তু আপোনাৰ ব্যক্তিত্বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মূল অংশবোৰ প্ৰকৃততে সলনি কৰিব নোৱাৰি।

৪. আপুনি কেনে ধৰণৰ মানুহ, সেই সম্পৰ্কীয় মৌলিক কথাবোৰ আপুনি সদায় সলনি কৰিব পাৰে।

ইয়াত ১ আৰু ৩ নম্বৰ প্ৰশ্ন দুটা নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাৰ প্ৰশ্ন, আৰু ২ আৰু ৪ নম্বৰ প্ৰশ্ন দুটাই বিকাশমুখী মানসিকতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আপুনি কোনটোৰ লগত বেছি একমত হ’ল? বুদ্ধিমত্তা সম্পৰ্কীয় মানসিকতাতকৈ এইটো পৃথক আছিল নেকি? হ’ব পাৰে। পৰিস্থিতি যেতিয়া বৌদ্ধিক ক্ষমতাৰ সৈতে জড়িত হয়, তেতিয়া আপোনাৰ "বুদ্ধিমত্তাৰ মানসিকতা" সক্ৰিয় হৈ পৰে। আনহাতে আপোনাৰ "ব্যক্তিত্বৰ মানসিকতা" তেনে পৰিস্থিতিত সক্ৰিয় হয় য’ত আপোনাৰ ব্যক্তিগত গুণবোৰ জড়িত থাকে—উদাহৰণস্বৰূপে, আপুনি কিমান বিশ্বাসযোগ্য, সহযোগিতামূলক, সহানুভূতিশীল বা সামাজিকভাৱে দক্ষ। নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাই আনৰ বিচাৰৰ ওপৰত লক্ষ্য ৰাখিবলৈ বাধ্য কৰে; আনহাতে বিকাশমুখী মানসিকতাই নিজকে উন্নত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।

মানসিকতা সম্পৰ্কে চিন্তা কৰাৰ আৰু কেইটামান উপায় ইয়াত দিয়া হ’ল:

• এনে এজন ব্যক্তিৰ কথা ভাবক যাক আপুনি জানে আৰু যি নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাত সম্পূৰ্ণৰূপে নিমজ্জিত। তেওঁলোকে কেনেকৈ সদায় নিজকে প্ৰমাণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু ভুল হোৱা বা ত্ৰুটি কৰাৰ বিষয়টোক লৈ কিমান অতিমাত্ৰা সংবেদনশীল, সেই বিষয়ে চিন্তা কৰক। তেওঁলোক কিয় এনেকুৱা বুলি আপুনি কেতিয়াবা ভাবিছিলনে? (আপুনিও তেনেকুৱা নেকি?) এতিয়া আপুনি তাৰ কাৰণ বুজিবলৈ আৰম্ভ কৰিব পাৰে।

• এনে এজন ব্যক্তিৰ কথা ভাবক যাক আপুনি জানে আৰু যি বিকাশমুখী মানসিকতাত পাকৈত—যিয়ে বুজি পায় যে গুৰুত্বপূৰ্ণ গুণবোৰ যত্ন আৰু চেষ্টাৰে বিকশিত কৰিব পাৰি। তেওঁলোকে বাধা-বিঘিনিসমূহৰ সন্মুখীন কেনেদৰে হয়, সেই বিষয়ে ভাবক। নিজৰ সামৰ্থ্য প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ তেওঁলোকে কি কি কৰে, সেয়া চিন্তা কৰক। আপুনি নিজক সলনি কৰিবলৈ বা নিজৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ কি কি উপায় অৱলম্বন কৰিব বিচাৰিব পাৰে?

• বাৰু, এতিয়া কল্পনা কৰক যে আপুনি এটা নতুন ভাষা শিকাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে আৰু এটা ক্লাছত নামভৰ্তি কৰিছে। পাঠ্যক্ৰমৰ কেইটামান ক্লাছ যোৱাৰ পিছত, প্ৰশিক্ষকে আপোনাক কোঠাটোৰ সমুখলৈ মাতি আনে আৰু ইটোৰ পিছত সিটো প্ৰশ্ন সুধিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

  নিজকে এটা নিৰ্ধাৰিত মানসিকতাত ৰাখক। আপোনাৰ সামৰ্থ্য এতিয়া পৰীক্ষাৰ সন্মুখীন। সকলোৰে দৃষ্টি আপোনাৰ ওপৰত পৰা যেন অনুভৱ হৈছে নেকি? আপোনাক মূল্যায়ন কৰিবলৈ চোৱা প্ৰশিক্ষকজনৰ মুখখন দেখা পাইছেনে? সেই মানসিক হেঁচাটো অনুভৱ কৰক, আপোনাৰ আত্মঅহংকাৰ আহত হৈ কঁপি উঠা অনুভৱ কৰক। আপুনি আৰু কি কি ভাবিছে বা অনুভৱ কৰিছে?

  এতিয়া নিজকে এটা বিকাশমুখী মানসিকতাত ৰাখক। আপুনি এজন শিক্ষানবিচ—সেইবাবেই আপুনি ইয়াত উপস্থিত আছে। আপুনি শিকিবলৈ আহিছে। শিক্ষকজন হৈছে শিকাৰ বাবে এক সহায়ক সমল। মানসিক হেঁচাটো আঁতৰি যোৱা অনুভৱ কৰক; আপোনাৰ মনটো মুক্ত আৰু প্ৰসাৰিত হৈ পৰা অনুভৱ কৰক।

  ইয়াৰ মূল বাৰ্তাটো হ’ল: আপুনি আপোনাৰ মানসিকতা সলনি কৰিব পাৰে।