ASSEB Class XI Economics Textbook 1 Chapter 1 Questions and Answers

১. এটি অর্থনীতিৰ মূল সমস্যাসমূহ আলোচনা কৰা।

প্রতিখন অর্থনীতিতে সম্পদৰ দুষ্প্রাপ্যতা আৰু ইয়াৰ বিকল্প ব্যৱহাৰৰ বাবে পছন্দৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। অর্থনীতি এটাৰ কেন্দ্ৰীয় বা মূল সমস্যাসমূহ তিনিটা প্ৰধান ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি:

• কি উৎপাদন কৰা হয় আৰু কিমান পৰিমাণত? (What is Produced and in what Quantities?): প্ৰতিখন সমাজে সম্ভাৱনীয় বহুতো দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ প্ৰতিটো কিমান পৰিমাণে উৎপাদন কৰিব তাৰ সিদ্ধান্ত ল'ব লাগে। যেনে— ভোগৰ দ্ৰব্য বেছিকৈ উৎপাদন কৰা হ'ব নে মূলধনী/বিনিয়োগৰ দ্ৰব্য, শিক্ষা-স্বাস্থ্যত বেছি সম্পদ ব্যৱহাৰ হ'ব নে সামৰিক সেৱাত, ইত্যাদি।

• এই দ্ৰব্যবোৰ কেনেকৈ উৎপাদন কৰা হয়? (How are these Goods Produced?): বিভিন্ন দ্ৰব্য আৰু সেৱা উৎপাদন কৰোঁতে উপলব্ধ উৎপাদন কৌশলৰ কোনটো ব্যৱহাৰ কৰা হ'ব (যেনে: অধিক শ্ৰমিক ব্যৱহাৰ হ'ব নে অধিক যন্ত্রপাতি/মূলধন ব্যৱহাৰ হ'ব) সেয়া স্থিৰ কৰিব লাগে।

• এই দ্ৰব্যবোৰ কাৰ বাবে উৎপাদন কৰা হয়? (For whom are these Goods Produced?): অৰ্থনীতিত উৎপাদিত দ্ৰব্য আৰু সেৱাসমূহ ব্যক্তিসকলৰ মাজত কেনেদৰে বিতৰণ কৰা হ'ব, অৰ্থাৎ কোনে বেছিকৈ পাব আৰু কোনে কমকৈ পাব, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে।

২. এটি অর্থনীতিৰ উৎপাদন সম্ভাৱনীয়তা বুলিলে কি বুজা?

নিৰ্দষ্ট পৰিমাণৰ সম্পদ আৰু নিৰ্দিষ্ট প্ৰযুক্তি জ্ঞানৰ জৰিয়তে এটা অৰ্থনীতিত উৎপাদিত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ সকলো সম্ভৱপৰ জোঁট (Combination) সংগ্ৰহ বা বিকল্পসমূহকে অৰ্থনীতিটোৰ উৎপাদন সম্ভাৱনীয়তা ( Production Possibility) বা উৎপাদন সম্ভাৱনা সংহতি বোলা হয়। অৰ্থনীতিৰ সীমিত সম্পদবোৰ বিভিন্ন ধৰণে আবণ্টন কৰি এই বিভিন্ন সম্ভাৱ্য সংমিশ্ৰণসমূহ আহৰণ কৰিব পাৰি।

৩. উৎপাদন সম্ভাৱনীয়তা সীমাৰেখা কি?

উপলব্ধ নিৰ্দিষ্ট সম্পদ আৰু প্ৰযুক্তি জ্ঞান পূৰ্ণভাৱে তথা কাৰ্যক্ষমভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি অৰ্থনীতি এটাই উৎপাদন কৰিব পৰা দুবিধ দ্ৰব্যৰ আটাইবোৰ সৰ্বোচ্চ সম্ভাব্য জোঁট বা সংমিশ্ৰণ যিডাল ৰেখাৰ সহায়ত দেখুওৱা হয়, তাকে উৎপাদন সম্ভাৱনীয়তা সীমাৰেখা (Production Possibility Frontier) বোলা হয়।

টোকা: এই ৰেখাডালে সম্পদসমূহ সম্পূৰ্ণভাৱে নিয়োজিত কৰিলে সম্ভৱ হোৱা সৰ্বোচ্চ উৎপাদন জোঁটসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ৰেখাডালৰ তলত থকা বিন্দুই সম্পদৰ অপূৰ্ণ নিয়োগ বা অপচয়ক বুজায়।

৪. অর্থনীতিৰ বিষয়বস্তু আলোচনা কৰা।

পৰম্পৰাগতভাৱে অৰ্থনীতিৰ বিষয়বস্তুক মূলতঃ দুটা ভাগত ভাগ কৰি অধ্যয়ন কৰা হয়:

1. ব্যষ্টিবাদী অর্থনীতি (Microeconomics): ইয়াত ব্যক্তিগত অর্থনৈতিক প্ৰতিনিধিসকলৰ (যেনে— একক উপভোক্তা, উৎপাদক বা প্ৰতিষ্ঠান) আচৰণ আৰু সুকীয়া সুকীয়া বজাৰত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ দাম তথা পৰিমাণ কেনেদৰে নিৰ্ধাৰণ হয়, সেয়া অধ্যয়ন কৰা হয়।

2. সমষ্টিবাদী অর্থনীতি (Macroeconomics): ইয়াত ব্যক্তিগত গোটৰ পৰিৱৰ্তে গোটেই অৰ্থনীতিখনক সামগ্ৰিকভাৱে বুজিবলৈ চেষ্টা কৰা হয়। মুঠ উৎপাদন, মুঠ নিয়োগ, সামগ্ৰিক মূল্যস্তৰ, অৰ্থনৈতিক বিকাশ ইত্যাদি সামগ্ৰিক সূচকসমূহৰ নিৰ্ধাৰণ আৰু পৰিৱৰ্তন ইয়াৰ মূল আলোচনাৰ বিষয়।

৫. কেন্দ্ৰীয়ভাবে পৰিকল্পিত অৰ্থনীতি আৰু বজাৰ অৰ্থনীতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।

তুলনাৰ ভিত্তি	কেন্দ্ৰীয়ভাবে পৰিকল্পিত অৰ্থনীতি	বজাৰ অৰ্থনীতি
সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী	চৰকাৰ বা কোনো কেন্দ্ৰীয় কৰ্তৃপক্ষই গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক সিদ্ধান্তসমূহ লয়।	বজাৰৰ মুক্ত ক্ৰিয়া-প্ৰক্ৰিয়া আৰু ব্যক্তিগত অৰ্থনৈতিক প্ৰতিনিধিসকলে সিদ্ধান্ত লয়।
মূল উদ্দেশ্য	সমাজৰ সামগ্ৰিক কল্যাণ আৰু সম্পদৰ সমতাপূৰ্ণ বিতৰণ।	ব্যক্তিগত লাভ অৰ্জন আৰু নিজা স্বাৰ্থ পূৰণ।
সমন্বয় আৰু নিয়ন্ত্ৰণ	কেন্দ্ৰীয় পৰিকল্পনাৰ জৰিয়তে কাম-কাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়।	'দামৰ সংকেত' (Price Mechanism/Signal)ৰ মাধ্যমেৰে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে সমন্বয় ঘটে।
সম্পদৰ মালিকীস্বত্ব	মূলতঃ চৰকাৰী বা ৰাজহুৱা খণ্ডৰ অধীনত থাকে।	ব্যক্তিসকলৰ হাতত ব্যক্তিগত সম্পত্তি আৰু মুক্ত আদান-প্ৰদানৰ অধিকাৰ থাকে।

৬. যথার্থ অর্থনৈতিক বিশ্লেষণ বুলিলে কি বুজা?

যি অর্থনৈতিক বিশ্লেষণত কোনো এটা ব্যৱস্থা বা প্ৰক্ৰিয়াই প্ৰকৃততে 'কেদৰে কাৰ্য কৰে' আৰু ইয়াৰ ফলত কি ফলাফল ঘটে তাৰ বস্তুনিষ্ঠভাৱে অধ্যয়ন কৰা হয়, তাকে যথার্থ অর্থনৈতিক বিশ্লেষণ (Positive Economic Analysis) বোলা হয়।

ইয়াত কাৰণ আৰু ফলৰ সম্পৰ্ক বিশ্লেষণ কৰা হয় আৰু নীতি-নিয়মৰ ভাল-বেয়া সম্পৰ্কে কোনো ব্যক্তিগত মূল্যবোধ বা সিদ্ধান্ত দিয়া নহয়।

৭. আদর্শগত অর্থনৈতিক বিশ্লেষণ বুলিলে কি বুজা?

যি অর্থনৈতিক বিশ্লেষণত অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়া বা নীতিসমূহ 'বাঞ্ছনীয় হয় নে নহয়' বা সমাজৰ বাবে 'কি হোৱাটো উচিত' (What ought to be) তাক মূল্যায়ন কৰা হয়, তাকে আদর্শগত অর্থনৈতিক বিশ্লেষণ (Normative Economic Analysis) বোলা হয়।

ইয়াত ব্যৱস্থা এটাৰ প্ৰভাৱ সমাজৰ বাবে কতখিনি কাম্য বা বাঞ্ছনীয় সেয়া নিৰূপণ কৰা হয়।

৮. ব্যষ্টিবাদী অর্থনীতি আৰু সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতিৰ মাজৰ পার্থক্য লিখা।

ব্যষ্টিবাদী অর্থনীতি (Microeconomics)	সমষ্টিবাদী অর্থনীতি (Macroeconomics)
১. ইয়াত ব্যক্তিগত অর্থনৈতিক প্ৰতিনিধি (যেনে— এজন উপভোক্তা, এটা প্ৰতিষ্ঠান) বা একক বজাৰৰ আচৰণ অধ্যয়ন কৰা হয়।	১. ইয়াত অৰ্থনীতিখনক সামগ্ৰিকভাৱে (Aggregates) অধ্যয়ন কৰা হয়।
২. ই মূলতঃ কোনো দ্ৰব্য বা সেৱাৰ দাম আৰু পৰিমাণ নিৰ্ধাৰণৰ লগত জড়িত।	২. ই মুঠ উৎপাদন, মুঠ নিয়োগ, সামগ্ৰিক মূল্যস্তৰ আৰু জাতীয় আয় নিৰ্ধাৰণৰ লগত জড়িত।
৩. উদাহৰণ: একক সামগ্ৰীৰ চাহিদা, এজন ব্যক্তিগত শ্ৰমিকৰ মজুৰি আদি।	৩. উদাহৰণ: দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP), মুদ্ৰাস্ফীতি, নিবনুৱা সমস্যা আদি।