১। বিনিময় প্ৰথা কি?
উত্তৰ: সামগ্ৰীৰ বিপৰীতে সামগ্ৰীৰ প্ৰত্যক্ষ বিনিময়েই হৈছে বিনিময় প্ৰথা।
২। মুদ্ৰা কি?
উত্তৰ: যি সামগ্ৰীয়ে বিনিময়ৰ মাধ্যম, মূল্যৰ মাপকাঠি, মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ আৰু স্থগিত দেনা-পাওনাৰ মানদণ্ড হিচাপে সাধাৰণভাৱে গ্ৰহণযোগ্যতা লাভ কৰে, তাকেই মুদ্ৰা বোলে।
৩। মুদ্ৰাৰ এটা মুখ্য কাৰ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে কাৰ্য কৰা।
৪। অবিহিত মুদ্ৰাৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: চেক (Cheque) বা বেংক ড্ৰাফ্ট।
৫। প্ৰতিনিধিত্বমূলক কাগজী মুদ্ৰা কি?
উত্তৰ: যি কাগজী মুদ্ৰাৰ বিপৰীতে শতকৰা ১০০ ভাগেই সোণ বা ৰূপ বেংকৰ ভঁৰালত সংৰক্ষিত ৰখা হয়, তাক প্ৰতিনিধিত্বমূলক কাগজী মুদ্ৰা বোলে।
৬। বেংক কি?
উত্তৰ: বেংক হৈছে এনে এক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান, যিয়ে ধনৰ লেনদেন কৰে, জনসাধাৰণৰ পৰা আমানত সংগ্ৰহ কৰে আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি ঋণ প্ৰদান কৰে।
৭। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক কোন চনত স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৩৫ চনৰ ১ এপ্ৰিলত।
৮। চলিত আমানত কি?
উত্তৰ: যি আমানতৰ পৰা গ্ৰাহকে নিজৰ ইচ্ছা মতে যিকোনো সময়তে যিকোনো পৰিমাণৰ ধন উঠাব পাৰে, তাক চলিত আমানত বোলে (সাধাৰণতে ব্যৱসায়ীসকলে এই একাউণ্ট ব্যৱহাৰ কৰে)।
চ মু উ ত্ত ৰ ৰ প্ৰ শ্ন :
১। সংগতিবিহীন অভাৱে বিনিময় প্ৰথাত কিদৰে সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে?
উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাত লেনদেন হ’বলৈ হ’লে দুজন ব্যক্তিৰ অভাৱৰ পৰস্পৰ মিল থাকিব লাগে। যেনে— এজন ব্যক্তিৰ ওচৰত ধান আছে আৰু তেওঁ কাপোৰ বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ এনে এজন ব্যক্তিক বিচাৰিব লাগিব যাৰ ওচৰত কাপোৰ আছে আৰু তেওঁক ধানো লাগে। কিন্তু বাস্তবত এনে সংগতি থকাটো অত্যন্ত দুৰ্লভ, যাৰ বাবে সংগতিবিহীন অভাৱে বিনিময় প্ৰথাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।
২। মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ভৱিষ্যতৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে সম্পদ বা মূল্য সংৰক্ষণ কৰি ৰখাৰ ব্যৱস্থাক মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ বোলে। বিনিময় প্ৰথাত বস্তুবোৰ নষ্ট হৈ যোৱাৰ ভয়ত মূল্য জমা কৰি ৰাখিব নোৱাৰিছিল, কিন্তু মুদ্ৰাৰ আৱিষ্কাৰৰ ফলত মুদ্ৰাক বহু দিনলৈ সাঁচি ৰাখি মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা গ’ল।
৩। মুদ্ৰাৰ কোনটো বৈশিষ্ট্য আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু কিয়?
উত্তৰ: ‘সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা’ হৈছে মুদ্ৰাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য। কাৰণ: সমাজৰ সকলো লোকেই কোনো দ্বিধা নকৰাকৈ মুদ্ৰাক বিনিময়ৰ মাধ্যম হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। যদি ইয়াৰ সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা নাথাকে, তেন্তে ই মুদ্ৰা হিচাপে কাৰ্য কৰিব নোৱাৰে।
৪। মুদ্ৰাৰ তাৰল্য গুণ কি?
উত্তৰ: কোনো সামগ্ৰীক কোনো ধৰণৰ মূল্যৰ ক্ষতি নোহোৱাকৈ বা বিনাবিঘ্নে তৎক্ষণাৎ মুদ্ৰালৈ বা মুদ্ৰাক প্ৰত্যক্ষভাৱে আন যিকোনো বস্তু বা সেৱালৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পৰা গুণটোকেই মুদ্ৰাৰ তাৰল্য গুণ (Liquidity) বোলে।
৫। ‘মুদ্ৰা সা-সামগ্ৰীৰ মূল্যৰ উমৈহতীয়া মাপকাঠি’— ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাত সকলো সামগ্ৰীৰ মূল্য জুখিবলৈ কোনো এটা নিৰ্দষ্ট একক নাছিল। কিন্তু মুদ্ৰাই এই সমস্যা দূৰ কৰিলে। বৰ্তমান সকলো বস্তু আৰু সেৱাৰ মূল্য মুদ্ৰাৰ মাধ্যমেৰে (যেনে: টকা, পণ্ড, ডলাৰ) প্ৰকাশ কৰা হয়। সেয়েহে মুদ্ৰাক সা-সামগ্ৰীৰ মূল্যৰ উমৈহতীয়া মাপকাঠি বুলি কোৱা হয়।
৬। সসীম বিহিত আৰু অসীম বিহিত মুদ্ৰাৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ:
সসীম বিহিত মুদ্ৰা: যি মুদ্ৰাৰ মাধ্যমেৰে এক নিৰ্দষ্ট সীমালৈকেহে লেনদেন কৰিব পাৰি আৰু তাতকৈ অধিক দিলে পাওনাদাৰে গ্ৰহণ নকৰিবও পাৰে, তাক সসীম বিহিত মুদ্ৰা বোলে (যেনে: আমাৰ দেশৰ সৰু পইছাবোৰ, যেনে ৫০ পইছা)।
অসীম বিহিত মুদ্ৰা: যি মুদ্ৰাৰ মাধ্যমেৰে যিকোনো পৰিমাণৰ লেনদেন আইনগতভাৱে কৰিব পাৰি আৰু পাওনাদাৰে গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য, তাক অসীম বিহিত মুদ্ৰা বোলে (যেনে: সকলো কাগজী নোট)।
৭। আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংকে কি কাৰ্য সম্পাদন কৰে?
উত্তৰ: ১. গাঁও অঞ্চলৰ ক্ষুদ্ৰ আৰু প্ৰান্তীয় কৃষক, কৃষি শ্ৰমিক আৰু থলুৱা শিল্পীসকলক সহজ চৰ্তত কম সুতৰ ঋণ প্ৰদান কৰে। ২. গ্ৰামাঞ্চলৰ ৰাইজৰ মাজত সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলে আৰু বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি নিশ্চিত কৰে।
৮। অনা-বেংক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বেংকতকৈ কি অৰ্থত বেলেগ?
উত্তৰ: ১. চেক প্ৰদান: বেংকত জমা থকা ধন চেকৰ জৰিয়তে উঠাব পাৰি, কিন্তু অনা-বেংক বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানে (NBFC) চেক জাৰি কৰিব নোৱাৰে। ২. চলতি আমানত: বেংকে চলিত আমানত (Current Account) গ্ৰহণ কৰে, কিন্তু অনা-বেংক প্ৰতিষ্ঠানে এনে আমানত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।
দী ঘ ল উ ত্ত ৰ ৰ প্ৰ শ্ন :
১। বিনিময় প্ৰথাৰ চাৰিটা অসুবিধা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথাৰ চাৰিটা মূল অসুবিধা হ’ল:
সংগতিবিহীন অভাৱ: দুজন ব্যক্তিৰ প্ৰয়োজনীয় বস্তুৰ পৰস্পৰ মিল থকাটো বাধ্যতা মূলক আছিল, যিটো সদায় সম্ভৱ নহয়।
উমৈহতীয়া মূল্যৰ মাপকাঠিৰ অভাৱ: সামগ্ৰীৰ মূল্য সঠিকভাৱে নিৰূপণ কৰিবলৈ কোনো একক মানদণ্ড নাছিল।
বিভাজনীয়তাৰ অভাৱ: বহুতো সজীৱ বা অখণ্ড সামগ্ৰী (যেনে- গৰু, ঘোঁৰা) সৰু ভাগত বিভক্ত কৰি লেনদেন কৰা সম্ভৱ নাছিল।
মূল্য সঞ্চয়ৰ অভাৱ: পচনশীল সামগ্ৰীসমূহ (যেনে- মাছ, শাক-পাচলি) বেছিদিনলৈ সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পৰা নগৈছিল।
২। মুদ্ৰাৰ যিকোনো চাৰিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ চাৰিটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল:
সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা: মুদ্ৰা সমাজৰ সকলো মানুহৰে গ্ৰহণযোগ্য হ’ব লাগে।
স্থায়িত্ব: মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰা সামগ্ৰীটো সহজে ক্ষয় বা নষ্ট নোহোৱা ধৰণৰ হ’ব লাগে।
সহজ চিনাক্তকৰণ: মুদ্ৰাটো সকলোৱে সহজে চিনি পাব পৰা হ’ব লাগে যাতে জাল মুদ্ৰাৰ পৰা বাচিব পৰা যায়।
বিভাজনীয়তা: মুদ্ৰাক সৰু সৰু গোটত ভাগ কৰিব পৰা হ’ব লাগে যাতে সৰু-বৰ সকলো লেনদেন সুচাৰুৰূপে সম্পন্ন কৰিব পাৰি।
৩। মুদ্ৰাই সম্পাদন কৰা চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ:
বিনিময়ৰ মাধ্যম: মুদ্ৰাই ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ প্ৰক্ৰিয়াক অতি সহজ কৰি তোলে।
মূল্যৰ মাপকাঠি: মুদ্ৰাৰ জৰিয়তে সকলো বস্তু বা সেৱাৰ মূল্য সঠিকভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা যায়।
মূল্যৰ ভাণ্ডাৰ: ধন বা সম্পত্তি সংৰক্ষণৰ বাবে মুদ্ৰা হৈছে আটাইতকৈ উপযুক্ত মাধ্যম।
স্থগিত দেনা-পাওনাৰ মানদণ্ড: ভৱিষ্যতে পৰিশোধ কৰিবলগীয়া ঋণ বা লেনদেনৰ মানদণ্ড হিচাপে মুদ্ৰাক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৪। চেক এখন মুদ্ৰা নে? তোমাৰ উত্তৰৰ সপক্ষে যুক্তি দৰ্শোৱা।
উত্তৰ: চেক এখন প্ৰকৃত মুদ্ৰা নহয়, ই হৈছে এক ‘অবিহিত মুদ্ৰা’ বা ‘ঐচ্ছিক মুদ্ৰা’। যুক্তি: ১. চেকৰ কোনো 'সাধাৰণ গ্ৰহণযোগ্যতা' নাই। কোনো ব্যক্তিয়ে দেনা-পাওনা পৰিশোধৰ বাবে চেক গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিব পাৰে আৰু ই আইনগতভাৱে অপৰাধ নহয়। ২. চেকে নিজে মুদ্ৰাৰ কাম নকৰে, ই কেৱল বেংকত জমা থকা বিহিত মুদ্ৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ এটা আদেশ পত্ৰহে।
৫। মুদ্ৰাই সৃষ্টি কৰিব পৰা চাৰিটা প্ৰধান অসুবিধা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: মুদ্ৰাই সৃষ্টি কৰিব পৰা চাৰিটা অসুবিধা হ’ল:
মূল্যস্ফীতি: বজাৰত মুদ্ৰাৰ যোগান অত্যাধিক বৃদ্ধি পালে বস্তুৰ দাম বাঢ়ি যায় আৰু মুদ্ৰাৰ ক্ৰয়ক্ষমতা হ্ৰাস পায়।
সম্পদৰ অসম বিতৰণ: মুদ্ৰাই ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজৰ ব্যৱধান বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে।
অৰ্থনৈতিক অস্থিৰতা: মুদ্ৰাৰ মূল্যৰ তাৰতম্যৰ বাবে অৰ্থনীতি তীব্ৰ মন্দাৱস্থা বা স্ফীতিৰ মুখত পৰিব পাৰে।
সামাজিক অনীতি: ক’লা ধন, দুৰ্নীতি, চুৰি, ডকাইতি আৰু সামাজিক অপৰাধ বৃদ্ধিৰ আঁৰত মুদ্ৰাৰ অপৱ্যৱহাৰ অন্যতম কাৰণ।
৬। কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ চাৰিটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ:
কাগজী নোটৰ প্ৰচলন: দেশত কাগজী নোট বা মুদ্ৰা ছপা কৰাৰ একচেটীয়া অধিকাৰ কেৱল কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ থাকে।
চৰকাৰৰ বেংক: কেন্দ্ৰীয় বেংকে চৰকাৰৰ আমানত গ্ৰহণ কৰে, চৰকাৰক বিত্তীয় পৰামৰ্শ দিয়ে আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চৰকাৰক ঋণ প্ৰদান কৰে।
বেংকসমূহৰ বেংক: ই অন্যান্য বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ আমানত সংৰক্ষণ কৰে আৰু সংকটৰ সময়ত ‘শেষ আশ্ৰয়স্থল’ (Lender of the Last Resort) হিচাপে সহায় কৰে।
ঋণ নিয়ন্ত্ৰণ: দেশৰ অৰ্থনীতিত মুদ্ৰাস্ফীতি বা মুদ্ৰাসংকুচন ৰোধ কৰিবলৈ বাণিজ্যিক বেংকসমূহৰ ঋণ প্ৰদান ক্ষমতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
৭। বাণিজ্যিক বেংকে সম্পাদন কৰা দুটা প্ৰধান কাৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ:
আমানত সংগ্ৰহ কৰা: বাণিজ্যিক বেংকে জনসাধাৰণৰ ওচৰত থকা অৰ্থ সঞ্চয়, চলিত আৰু স্থায়ী আমানত হিচাপে সংগ্ৰহ কৰে আৰু তাৰ ওপৰত সুত প্ৰদান কৰে।
ঋণ প্ৰদান কৰা: গোটোৱা আমানতৰ এটা অংশ সুৰক্ষিত ৰাখি বাকী অংশ ব্যৱসায়ী, উদ্যোগপতি বা প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তিক অধিক সুতৰ হাৰত ঋণ হিচাপে প্ৰদান কৰে।
৮। তলত উল্লেখ কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে কি কাৰ্য সম্পাদন কৰে চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা :
(ক) আইডিবিআই (IDBI - Industrial Development Bank of India):
কাৰ্য: ই বৃহৎ আৰু মজলীয়া উদ্যোগসমূহক দীৰ্ঘম্যাদী ঋণ আৰু বিত্তীয় সাহাৰ্য প্ৰদান কৰে আৰু উদ্যোগ খণ্ডৰ বিকাশ প্ৰসাৰিত কৰে।
(খ) আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংক (RRB - Regional Rural Bank):
কাৰ্য: গাঁও অঞ্চলৰ খেতিয়ক, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ী আৰু কূটিৰ উদ্যোগসমূহক সস্তীয়া ঋণ প্ৰদান কৰি গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি শক্তিশালী কৰে।
(গ) কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বেংক (NABARD):
কাৰ্য: কৃষি, হস্তশিল্প আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে বিত্তীয় যোগান ধৰা শীৰ্ষতম প্ৰতিষ্ঠান। ই গ্ৰামাঞ্চলত ঋণ যোগান ধৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পুনৰ্বিত্তীয় (Refinance) সুবিধা প্ৰদান কৰে।
(ঘ) ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানিক বা ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ উন্নয়ন বেংক (SIDBI):
কাৰ্য: ক্ষুদ্ৰ, অতি-ক্ষুদ্ৰ আৰু কুটিৰ উদ্যোগসমূহৰ প্ৰসাৰ, বিত্তীয় সাহায্য আৰু বিকাশৰ বাবে কাৰ্য সম্পাদন কৰে।
No comments:
Post a Comment