অধ্যায়ৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Questions and Answers)
৮। পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰধান কাৰকবোৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰধান কাৰকসমূহ হৈছে:
জনসংখ্যা বৃদ্ধি
শিল্প-উদ্যোগৰ সম্প্ৰসাৰণ (উদ্যোগীকৰণ)
নগৰীকৰণ
যাতায়াত আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ সম্প্ৰসাৰণ
জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অত্যাধিক ব্যৱহাৰ
বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু জলাশয় সংকুচিত কৰা
৯। পৰিৱেশৰ সমস্যা মানে কি ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: মানুহৰ ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰকৃতিবিৰোধী কাৰ্য-কলাপ বা প্ৰাকৃতিক কাৰণত পৰিৱেশৰ মূল উপাদানসমূহ—যেনে: মাটি, পানী, বায়ু আদিৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণ নষ্ট হৈ যেতিয়া সমগ্ৰ জীৱজগত আৰু ইয়াৰ আৱাসস্থলৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে, তাকে পৰিৱেশৰ সমস্যা বোলা হয়।
১০। ভৌগোলিক দিশৰপৰা পৰিৱেশৰ সমস্যাক কি কি ভাগত ভগাব পাৰি লিখা।
উত্তৰ: ভৌগোলিক দিশৰপৰা পৰিৱেশৰ সমস্যাক প্ৰধানকৈ তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি:
স্থানীয় সমস্যা (Local Problem)
আঞ্চলিক সমস্যা (Regional Problem)
গোলকীয় সমস্যা (Global Problem)
১১। পৰিৱেশৰ স্থানীয় সমস্যা কি? উদাহৰণ দি লিখা।
উত্তৰ: উৎপত্তি আৰু বিস্তৃতিৰ ফালৰ পৰা যিবোৰ পৰিৱেশিক সমস্যা একো-একোটা সৰু ভৌগোলিক এলেকা বা অঞ্চলত সীমাবদ্ধ হৈ থাকে, সেইবোৰকে পৰিৱেশৰ স্থানীয় সমস্যা বোলে।
উদাহৰণ:
কোনো এটা সৰু শিল্প-উদ্যোগে কৰা সীমিত ভূমি প্ৰদূষণ।
বিল এখন তৰাং হৈ অহাৰ ফলত খৰালি সৃষ্টি হোৱা পানীৰ নাটনি।
কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানত নদীয়ে কৰা খহনীয়াৰ সমস্যা।
১২। পৰিৱেশৰ আঞ্চলিক সমস্যাৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: পৰিৱেশৰ আঞ্চলিক সমস্যাৰ দুটা উদাহৰণ হ’ল:
অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা বৰাক উপত্যকাৰ বানপানীৰ সমস্যা।
বিশাল ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ পানী প্ৰদূষণৰ সমস্যা।
১৩। কোনবোৰ সমস্যাক গোলকীয় পৰিৱেশ সমস্যা বুলি কোৱা হয় লিখা।
উত্তৰ: যিবোৰ পাৰিৱেশিক সমস্যাৰ বিস্তৃতিৰ কোনো ভৌগোলিক সীমা নাথাকে আৰু ই সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ মাটি, পানী, বায়ু তথা সমগ্ৰ জীৱজগতৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়, তেনে সমস্যাক গোলকীয় পৰিৱেশ সমস্যা বুলি কোৱা হয় (যেনে: গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি)।
১৪। পৰিৱেশৰ প্ৰধান সমস্যাসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: পৰিৱেশৰ প্ৰধান সমস্যাসমূহ হ’ল:
প্ৰদূষণ (মাটি, পানী আৰু বায়ু প্ৰদূষণ)
মৰুকৰণ (Desertification)
গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি (Global Warming)
বননি ধ্বংস আৰু ভূমিক্ষয়
১৫। প্ৰদূষণৰ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰ: অনিষ্টকাৰী তথা ক্ষতিকাৰক পদাৰ্থই পৰিৱেশৰ প্ৰাকৃতিক উপাদানসমূহ (যেনে: বায়ু, পানী, মাটি) দূষিত কৰি ইয়াৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণ বিনষ্ট কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে প্ৰদূষণ বোলা হয়।
১৬। পানী প্ৰদূষণ কি আৰু কেনেকৈ হয় লিখা।
উত্তৰ: পানী প্ৰদূষণ: পানীৰ লগত জৈৱিক, ৰাসায়নিক বা ভৌতিক অপদ্ৰৱ মিহলি হৈ ইয়াৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণ নষ্ট হৈ ব্যৱহাৰৰ অনুপযোগী হৈ পৰা অৱস্থাকে পানী প্ৰদূষণ বোলে।
পানী প্ৰদূষণৰ কাৰণসমূহ:
পৰিশোধন নকৰাকৈ উদ্যোগৰ বৰ্জিত কেমিকেল আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থ জলাশয় বা নদীত পেলোৱাৰ ফলত।
কৃষি পথাৰত ব্যৱহৃত ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশক পানীৰ লগত মিহলি হ’লে।
নগৰ-ছহৰৰ জাবৰ-জোঁথৰ আৰু অনাময় আৱৰ্জনা নদ-নদী বা জলাশয়ত পেলোৱাৰ ফলত।
১৭। মাটি প্ৰদূষণৰ বিষয়ে এটি চমু টোকা লিখা।
উত্তৰ: মাটি প্ৰদূষণ: মাটিৰ লগত বিভিন্ন বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, আৱৰ্জনা আদি মিহলি হৈ মাটিৰ স্বাভাৱিক উৰ্বৰতা আৰু গুণাগুণ নষ্ট হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে মাটি প্ৰদূষণ বোলে।
আধুনিক কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা অতিৰিক্ত ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশক দ্ৰৱ্য, উদ্যোগৰ বিষাক্ত বৰ্জিত পদাৰ্থ, প্লাষ্টিক-পলিথিন আৰু ছহৰৰ কঠিন আৱৰ্জনাই মাটি প্ৰদূষিত কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ অণুজীৱসমূহ বিনষ্ট হয়, উৰ্বৰতা হ্ৰাস পায় আৰু গছ-গছনি তথা শস্যৰ উৎপাদনত গুৰুতৰ ব্যাঘাত জন্মায়।
১৮। বায়ু কেনেকৈ প্ৰদূষিত হয় লিখা।
উত্তৰ: বায়ু প্ৰধানকৈ তলত দিয়া প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱসৃষ্ট কাৰণসমূহৰ বাবে প্ৰদূষিত হয়:
প্ৰাকৃতিক কাৰণ: আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গীৰণৰ সময়ত নিৰ্গত ধোঁৱা, ছাঁই আৰু বিষাক্ত গেছ (যেনে— ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড) তথা বনজুয়ে বায়ুমণ্ডল প্ৰদূষিত কৰে।
মানৱসৃষ্ট কাৰণ:
ক্ৰমবৰ্ধমান উদ্যোগ আৰু যান-বাহনত জীৱাশ্ম ইন্ধন (কয়লা, পেট্ৰ’ল ইত্যাদি) ব্যৱহাৰৰ ফলত কাৰ্বন-মন’অক্সাইড, ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড, নাইট্ৰ’জেন ডাই-অক্সাইড আদি বিষাক্ত গেছ বায়ুমণ্ডলত মিহলি হয়।
আণৱিক বিস্ফোৰণ আৰু বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলতো বায়ু প্ৰদূষিত হয়।
১৯। মৰুভূমি কাক বোলে? মৰুকৰণৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰ:
মৰুভূমি: অতি কম বৰ্ষাপাত, অত্যাধিক উকা বা শুষ্ক জলবায়ু আৰু অতি কম উদ্ভিদ আৱৰণ থকা অবাসযোগ্য অঞ্চলবোৰক মৰুভূমি বোলে।
মৰুকৰণ: প্ৰাকৃতিক পৰিৱৰ্তন বা মানুহৰ ক্ৰিয়া-কলাপৰ ফলত একোটা অঞ্চলৰ জৈৱিক উৎপাদন ক্ষমতা হ্ৰাস পাই ক্ৰমান্বয়ে মৰুভূমিত পৰিণত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক মৰুকৰণ (Desertification) বোলে।
২০। মৰুকৰণৰ কাৰণ দর্শোৱা।
উত্তৰ: মৰুকৰণৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল:
মানৱসৃষ্ট কাৰণ: নিৰ্বিচাৰে বননি ধ্বংস কৰা, গৰু-মহ আদিৰ অতিৰিক্ত চৰণ (Overgrazing), অবৈজ্ঞানিক কৃষিপদ্ধতি আৰু অত্যাধিক ভূ-গর্ভস্থ পানীৰ ব্যৱহাৰ।
প্ৰাকৃতিক কাৰণ: ক্ৰমাগত খৰাং পৰিস্থিতি, বিশ্ব উষ্ণায়ন আৰু গোলকীয় জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন।
২১। মৰুকৰণ সমস্যাৰ সমাধান সম্ভৱনে?
উত্তৰ: হয়, মৰুকৰণ সমস্যাৰ সমাধান সম্ভৱ।
ইয়াৰ বাবে ল’বলগীয়া প্ৰধান ব্যৱস্থাসমূহ হৈছে:
ব্যাপকভাৱে গছ-গছনি ৰোপণ কৰা (বনীকৰণ)।
পশু-চাৰণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
ভূমি আৰু পানীৰ সঠিক সংৰক্ষণ তথা বৈজ্ঞানিক জলসিঞ্চন ব্যৱহাৰ কৰা।
মৰুপ্ৰান্তীয় অঞ্চলত সেউজীয়া আৱৰণ (Green Belt) গঢ়ি তোলা।
২২। গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি কি? ইয়াৰ কাৰকবোৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি: বায়ুমণ্ডলত সেউজগৃহ গেছৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত সমগ্ৰ পৃথিৱী তথা বায়ুমণ্ডলৰ গড় উত্তাপ ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱা ঘটনাকে গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি (Global Warming) বোলে।
উত্তাপ বৃদ্ধিৰ কাৰকসমূহ:
জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ (কয়লা, পেট্ৰ’ল আদি) অত্যধিক ব্যৱহাৰ।
উদ্যোগ আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড ($CO_2$), মিথেন ($CH_4$), নাইট্ৰাছ অক্সাইড ($N_2O$) আৰু ক্ল’ৰ’ফ্লু’ৰ’ কাৰ্বন (CFC) আদি সেউজগৃহ গেছৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি।
বৃহৎ পৰিসৰত বনাঞ্চল ধ্বংস কৰা।
২৩। গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিয়ে কি ধৰণৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব লিখা।
উত্তৰ: গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিয়ে তলত দিয়া ভয়াৱহ সমস্যাসমূহৰ সৃষ্টি কৰিব:
মেৰু অঞ্চলৰ বিশাল বৰফস্তূপ আৰু পৰ্বতৰ বৰফ গলন হ’ব।
সাগৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি পাব, যাৰ ফলত উপূলীয় নিম্নভূমি, দ্বীপ আৰু ব-দ্বীপসমূহ পানীত বুৰ যাব।
উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু প্ৰজনন ব্যৱস্থাত খেলিমেলি সৃষ্টি হ’ব।
কৃষি উৎপাদন হ্ৰাস পাব আৰু খৰাং/বানপানীৰ দৰে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ বৃদ্ধি পাব।
মৰুকৰণ প্ৰক্ৰিয়া দ্ৰুততৰ হ’ব।
২৪। গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি ৰোধ কৰাৰ উপায় কি?
উত্তৰ: গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি ৰোধ কৰাৰ মূল উপায়সমূহ হৈছে:
জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰি নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ (সৌৰ শক্তি, বায়ু শক্তি) ব্যৱহাৰ কৰা।
ব্যাপকভাৱে গছ ৰোপণ কৰা আৰু বনাঞ্চল ধ্বংস ৰোধ কৰা।
শিল্প-উদ্যোগ আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত সেউজগৃহ গেছৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পাৰিৱেশিক চুক্তিসমূহ (যেনে— পেৰিছ জলবায়ু চুক্তি) সঠিকভাৱে ৰূপায়ণ কৰা।
২৫। তোমাৰ নিজৰ ঠাইখনত পৰিৱেশৰ কিবা সমস্যা আছনে? যদি আছে তাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা আৰু সমাধানৰ উপায় চিন্তা কৰি লিখা।
(টোকা: এই উত্তৰটো তোমাৰ নিজৰ স্থানীয় এলেকাৰ ভেটিত লিখিব পাৰি। তলত এটি নমুনা উত্তৰ দিয়া হ’ল।)
উত্তৰ: আমাৰ অঞ্চলৰ মূল পৰিৱেশিক সমস্যা: অনিয়ন্ত্ৰিত জাবৰ-জোঁথৰ, প্লাষ্টিকৰ আৱৰ্জনা জমা হোৱা আৰু কৃত্ৰিম বানপানী।
সমস্যাৰ কাৰণসমূহ:
প্লাষ্টিক আৰু পলিথিন থোৱাৰ সু-ব্যৱস্থা নথকাৰ বাবে ই ড্রেন আৰু নালাবোৰ বন্ধ কৰি পেলায়।
জনসাধাৰণৰ সচেতনতাৰ অভাৱ আৰু বৰ্জিত পদাৰ্থৰ অপৰিDirectory ব্যৱস্থাপনা।
সমাধানৰ উপায়:
প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ বা হ্ৰাস কৰা।
প্ৰতিটো ঘৰতে জৈৱিক আৰু অজৈৱিক আৱৰ্জনা পৃথকে সংগ্ৰহ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
নৰ্দমা আৰু নালানালীসমূহ নিয়মিতভাৱে পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখা।
অঞ্চলটোৰ ৰাইজক সামৰি পৰিৱেশ সচেতনতামূলক অভিযান চলোৱা আৰু গছপুলি ৰোপণ কৰা।
No comments:
Post a Comment