অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত কোনটো দল জয়ী হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৫ চনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত ইংলেণ্ডত শ্ৰমিক দল (Labour Party) জয়ী হৈছিল।
২। 'কেবিনেট মিছন' ভাৰতলৈ কেতিয়া আহিছিল?
উত্তৰ: 'কেবিনেট মিছন' ১৯৪৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতলৈ আহিছিল।
৩। সংবিধান সভাৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰ: সংবিধান সভাৰ প্ৰথম (অস্থায়ী) সভাপতি আছিল ড° সচ্ছিদানন্দ সিন্হা। (পাছত ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ স্থায়ী সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।)
৪। খচৰা সমিতিৰ অধ্যক্ষজনৰ নাম কি?
উত্তৰ: খচৰা সমিতিৰ (Drafting Committee) অধ্যক্ষ আছিল ড° বি আৰ আম্বেদকাৰ।
৫। 'সমাজবাদী' আৰু 'ধৰ্মনিৰপেক্ষ' শব্দ দুটা সংবিধানৰ কিমান সংশোধনী মতে প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট হৈছিল?
উত্তৰ: এই শব্দ দুটা ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম संविधान সংশোধনী মতে প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট হৈছিল।
৬। ইংৰাজী Federation শব্দটো কোনটো লেটিন শব্দৰপৰা আহিছে?
উত্তৰ: ইংৰাজী Federation শব্দটো লেটিন শব্দ 'Foedus' (ফ’য়েডাছ)-ৰ পৰা আহিছে।
৭। 'যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি' বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰ: আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক 'যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৃহভূমি' (Homeland of Federation) বুলি কোৱা হয়।
৮। ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছেনে?
উত্তৰ: নাই, ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই। ইয়াত কেৱল একক নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছে।
৯। ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো কোনখন দেশৰ সংবিধানৰপৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো ইংলেণ্ডৰ (যুক্তৰাজ্য) সংবিধানৰ পৰা অনুকৰণ কৰা হৈছে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে 'কেবিনেট মিছন'ক কিয় ভাৰতলৈ পঠাইছিল?
উত্তৰ: ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম তীব্ৰতৰ হৈ পৰাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, ভাৰতীয় নেতাসকলৰ সৈতে আলোচনা কৰি ভাৰতবৰ্ষৰ বাবে এখন নতুন সংবিধান প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা আৰু ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে 'কেবিনেট মিছন'ক ভাৰতলৈ পঠাইছিল।
২। ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীলৈ ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা কি আইনৰ ভিত্তিত চলিছিল আৰু আইনখন কোনে প্ৰস্তুত কৰিছিল?
উত্তৰ: ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰপৰা ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীলৈ ভাৰতবৰ্ষৰ শাসন ব্যৱস্থা '১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইন' (Government of India Act, 1935)-ৰ ভিত্তিত চলিছিল।
এই আইনখন ইংলেণ্ডৰ সংসদে প্ৰস্তুত আৰু প্ৰণয়ন কৰিছিল।
৩। প্ৰস্তাৱনাত 'আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে' বুলি কিয় উল্লেখ কৰা হৈছে?
উত্তৰ: সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত 'আমি ভাৰতীয় জনসাধাৰণে' বুলি উল্লেখ কৰি সংবিধান প্ৰণেতাসকলে বুজাব বিচাৰিছে যে ভাৰতীয় সংবিধানখনৰ প্ৰকৃত ৰচক আৰু ক্ষমতাৰ উৎস হ’ল ভাৰতৰ জনগণ। সংবিধানখন ভাৰতীয় জনগণেই নিজৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰি অৰ্পণ কৰিছে আৰু জনগণেই হ’ল সকলো ৰাজনৈতিক শক্তিৰ মূল আধাৰ।
৪। 'সাৰ্বভৌম' মানে কি বুজা?
উত্তৰ: 'সাৰ্বভৌম' (Sovereign) শব্দই বুজায় যে ভাৰতবৰ্ষ এখন সম্পূৰ্ণ স্বাধীন আৰু মুক্ত ৰাষ্ট্ৰ। ই কোনো বৈদেশিক শক্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণাধীন নহয়। ভাৰত চৰকাৰে অভ্যন্তৰীণ বিষয়ত মুক্তভাৱে সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে আৰু বৈদেশিক নীতিৰ ক্ষেত্ৰতো স্বতন্ত্ৰভাৱে পৰিচালিত হ’ব পাৰে।
৫। কোন চনৰ কিমান সংখ্যক সংশোধনী অনুসৰি সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত 'সমাজবাদী' আৰু 'ধৰ্মনিৰপেক্ষ' শব্দ দুটা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে?
উত্তৰ: ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম সংবিধান সংশোধনী অনুসৰি সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত 'সমাজবাদী' আৰু 'ধৰ্মনিৰপেক্ষ' শব্দ দুটা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।
৬। 'অৰ্ধ যুক্তৰাষ্ট্ৰ' কাক বোলে?
উত্তৰ: যি শাসন ব্যৱস্থাত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ উপাদানসমূহ (যেনে- দুখলপীয়া চৰকাৰ, ক্ষমতা বিভাজন) থকাৰ স্বত্বেও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক তুলনামূলকভাৱে অধিক শক্তিশালী কৰি এককেন্দ্ৰিক বৈশিষ্টসমূহ প্ৰাধান্য দেওয়া হয়, তাক 'অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ' (Quasi-federal) বোলা হয়। ভাৰতবৰ্ষৰ ব্যৱস্থাক এনে এককেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতাৰ বাবে পণ্ডিতসকল 'অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ' বুলি অভিহিত কৰে।
৭। কোনকেইখন আইনে পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰ: পৰাধীন ভাৰতবৰ্ষত সীমিত সংসদীয় পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা মুখ্য আইনসমূহ হ’ল:
১৮৯২ চনৰ ভাৰত পৰিষদ আইন (Indian Councils Act, 1892)
১৯০৯ চনৰ ভাৰত পৰিষদ আইন (মর্লে-মিণ্টো সংস্কাৰ)
১৯১৯ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইন (মণ্টেগু-চেমাফৰ্ড সংস্কাৰ)
১৯৩৫ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইন (Government of India Act, 1935)
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ভাৰতবৰ্ষৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত সংবিধানৰ আদৰ্শ কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা (Preamble) হ’ল সংবিধানখনৰ দাপোণ স্বৰূপ। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল উদ্দেশ্য, দৰ্শন আৰু আদৰ্শসমূহ সুন্দৰভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে।
ক্ষমতাৰ উৎস: প্ৰস্তাৱনাৰ আৰম্ভণিতে "আমি ভাৰতৰ জনসাধাৰণে" বুলি উল্লেখ কৰি স্পষ্ট কৰিছে যে ভাৰতীয় সংবিধান আৰু গণতন্ত্ৰৰ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা জনসাধাৰণৰ হাতত ন্যস্ত।
ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰকৃতি: প্ৰস্তাৱনাই ভাৰতবৰ্ষক এখন সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক, গণৰাজ্য হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সংকল্প গ্ৰহণ কৰিছে।
ন্যায় নিশ্চিতকৰণ: দেশৰ সকলো নাগৰিকক সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায় প্ৰদান কৰাটো সংবিধানৰ মূল উদ্দেশ্য।
স্বাধীনতা আৰু সমতা: প্ৰস্তাৱনাই নাগৰিকসকলক চিন্তা, প্ৰকাশ, বিশ্বাস, ধৰ্ম আৰু উপাসনাৰ স্বাধীনতা দিয়াৰ লগতে সুযোগ আৰু মৰ্যাদাৰ সমতা নিশ্চিত কৰে।
ভাতৃত্ববোধ আৰু ঐক্য: নাগৰিকসকলৰ মাজত ব্যক্তিৰ মৰ্যাদা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ জাতীয় ঐক্য আৰু সংহতি ৰক্ষা কৰিব পৰাকৈ ভাতৃত্বভাৱ বৃদ্ধি কৰাৰ আদৰ্শ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
এনেদৰে প্ৰস্তাৱনাই সমগ্ৰ সংবিধানখনৰ মূল সত্তা আৰু লক্ষ্যমূহ চমুকৈ দাঙি ধৰি সংবিধানৰ আদৰ্শক প্ৰকাশ কৰিছে।
২। 'সাৰ্বভৌম', 'সমাজবাদী', 'ধৰ্মনিৰপেক্ষ', 'গণতান্ত্ৰিক' আৰু 'গণৰাজ্য' বুলিলে কি বুজা বহলাই লিখা।
উত্তৰ:
সাৰ্বভৌম (Sovereign): সাৰ্বভৌম মানে হ’ল ভাৰতবৰ্ষ এক সম্পূৰ্ণ স্বাধীন আৰু মুক্ত ৰাষ্ট্ৰ। ই কোনো বিদেশী শাসন বা শক্তিৰ অধীন নহয়। দেশৰ আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰাত ভাৰত চৰকাৰ সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ।
সমাজবাদী (Socialist): এই শব্দটোৱে বুজায় যে ভাৰতত অৰ্থনৈতিক বিষমতা আঁতৰাই সমাজত আয় আৰু সম্পত্তিৰ সম-বিতৰণ কৰা হ’ব। শোষণমুক্ত সমাজ আৰু জনকল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰাটো ইয়াৰ লক্ষ্য।
ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular): ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ অৰ্থ হ’ল ভাৰতবৰ্ষত কোনো ৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্ম নাই। ৰাজ্য বা চৰকাৰে সকলো ধৰ্মকে সমান দৃষ্টিৰে চাব আৰু প্ৰতিজন নাগৰিকে নিজৰ পছন্দ অনুসৰি ধৰ্ম আচৰণ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা পাব।
গণতান্ত্ৰিক (Democratic): গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাত চৰকাৰখন জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা, জনসাধাৰণৰ বাবে আৰু জনসাধাৰণৰ চৰকাৰ। প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ভোটাধিকাৰৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচিত কৰে।
গণৰাজ্য / প্ৰজাতন্ত্ৰ (Republic): যি ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজন বংশানুক্ৰমিকভাৱে চয়ন কৰা নহয়, বৰঞ্চ জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে এক নির্দিষ্ট সময়ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়, তাক গণৰাজ্য বোলে। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত ব্যক্তি, সেয়েহে ভাৰত এখন গণৰাজ্য।
৩। নেহৰুৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কিত প্ৰস্তাৱকেইটা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
১৯৪৬ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত সংবিধান সভাত পণ্ডিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল আদৰ্শ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ 'উদ্দেশ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱ' (Objective Resolution) উত্থাপন কৰিছিল। ১৯৪৭ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত সভাৰ দ্বাৰা গৃহীত হোৱা এই প্ৰস্তাৱৰ মূল দিশসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:
১. সংবিধান সভাই ভাৰতবৰ্ষক এখন স্বাধীন, সাৰ্বভৌম, গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।
২. ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল আৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহক সামৰি এখন স্বাধীন ভাৰতীয় সংঘ গঠন কৰা হ’ব।
৩. চৰকাৰৰ আৰু ইয়াৰ অংগসমূহৰ ক্ষমতা আৰু কৰ্তৃত্বৰ মূল উৎস হ’ব ভাৰতীয় জনসাধাৰণ।
৪. দেশৰ সকলো নাগৰিকৰে সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়, সুযোগৰ সমতা আৰু চিন্তা, প্ৰকাশ, ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্বাধীনতা নিশ্চিত কৰা হ’ব।
৫. সংখ্যালঘু, অনগ্ৰসৰ আৰু জনজাতীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বিশেষ সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ’ব।
৬. বিশ্বশান্তি আৰু বিশ্বৰ জনসাধাৰণৰ কল্যাণ সাধনৰ বাবে ভাৰতে পূৰ্ণ সহযোগিতা আগবঢ়াব।
৪। ভাৰতবৰ্ষৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
ভাৰতবৰ্ষত কানাডাৰ আৰ্হিত এক ব্যতিক্ৰমধৰ্মী যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
দুখলপীয়া চৰকাৰ (Dual Government): ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় পৰ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত ৰাজ্য চৰকাৰ—এই দুখন চৰকাৰে শাসন পৰিচালনা কৰে।
ক্ষমতাৰ ভাগ-বিতৰণ (Division of Powers): সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচী অনুসৰি কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতা তিনিখন সূচীৰ (কেন্দ্ৰীয় সূচী, ৰাজ্যিক সূচী আৰু সমৱৰ্তী সূচী) জৰিয়তে স্পষ্টভাৱে ভাগ কৰা হৈছে।
লিখিত আৰু সৰ্বোচ্চ সংবিধান: ভাৰতৰ সংবিধানখন লিখিত আৰু সমগ্ৰ দেশৰে সৰ্বোচ্চ আইন। কেন্দ্ৰ বা ৰাজ্য কোনেও সংবিধানৰ উপৰি গৈ কাম কৰিব নোৱাৰে।
স্বতন্ত্ৰ ন্যায়পালিকা: কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত বিবাদ উপজিলে বা সংবিধানৰ ব্যাখ্যা প্ৰদানৰ বাবে সুপ্ৰীম কোৰ্টৰ অধীনত এক স্বতন্ত্ৰ বিচাৰ বিভাগ আছে।
এককেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতা (Unitary Features): ভাৰতবৰ্ষত আমেৰিকাৰ দৰে অংগৰাজ্যৰ সুকীয়া সংবিধান বা দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই। ইয়াত কেৱল একক নাগৰিকত্ব আৰু সমগ্ৰ দেশৰ বাবে একখন সংবিধানেই আছে। জৰুৰীকালীন অৱস্থাত কেন্দ্ৰ অতিমাত্ৰা শক্তিশালী হৈ পৰে।
সেয়েহে ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাক 'গঠনত যুক্তৰাষ্ট্ৰ, কিন্তু আদৰ্শত এককেন্দ্ৰিক' বা 'অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ' বুলি কোৱা হয়।
৫। ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা।
উত্তৰ:
ভাৰতবৰ্ষত ইংলেণ্ডৰ আৰ্হিত সংসদীয় গণতন্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ সংসদীয় পদ্ধতিৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
নামমাত্ৰ আৰু প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা: ভাৰতত ৰাষ্ট্ৰপতি হ’ল নামমাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান, কিন্তু প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত থকা মন্ত্ৰীপৰিষদখন হ’ল প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা যিয়ে শাসন চলায়।
সংসদৰ ওচৰত কাৰ্যপালিকাৰ উত্তৰদায়ীত্ব: প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু মন্ত্ৰীপৰিষদ নিজৰ সকলো কাম-কাজৰ বাবে সংসদৰ (বিশেষকৈ লোকসভাৰ) ওচৰত জবাবদিহি হ’বলৈ বাধ্য।
দ্বি-সদনযুক্ত বিধায়িকা: ভাৰতীয় সংসদ দুখন সদনেৰে গঠিত—উচ্চ সদন ৰাজ্যসভা আৰু নিম্ন সদন লোকসভা।
বহুদলীয় ব্যৱস্থা আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ শাসন: নিৰ্বাচনত লোকসভাত যিটো ৰাজনৈতিক দলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰে, সেই দলেই চৰকাৰ গঠন কৰে।
ভাৰতীয় সংসদীয় পদ্ধতিৰ সুকীয়া চৰিত্ৰ (ইংলেণ্ডৰ সৈতে পাৰ্থক্য):
১. ইংলেণ্ডৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানজন বংশানুক্ৰমিক (ৰজা/ৰাণী), কিন্তু ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান (ৰাষ্ট্ৰপতি) নিৰ্বাচিত।
২. ইংলেণ্ডৰ সংসদ অপাৰিসীম ক্ষমতাৰ অধিকাৰী (সৰ্বোচ্চ), কিন্তু ভাৰতত সংবিধানহে সৰ্বোচ্চ আৰু সংসদৰ ক্ষমতা সীমিত।
No comments:
Post a Comment