অধ্যায়-১৩: আমি অসুস্থ হওঁ কিয় (Why Do We Fall Ill)
কার্যকলাপ ১৩.১
১. যদি এনেধৰণৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ (যেনে- ভূমিকম্প, ঘূৰ্ণীবতাহ) আমাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলত দেখা দিয়ে তেন্তে মানুহৰ স্বাস্থ্যত কেনেধৰণৰ অপকাৰ হ'ব পাৰে?
প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত মানুহ শাৰীৰিকভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হ'ব পাৰে, খোৱাপানী আৰু খাদ্যৰ অভাৱ হ'ব পাৰে, আৰু আৱৰ্জনা তথা দুষিত পানী জমা হৈ সংক্ৰামক ৰোগৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। লগতে মানসিক চাপ আৰু আশ্ৰয়হীনতাৰ দৰে ডাঙৰ বিসংগতিয়ে দেখা দিব পাৰে।
২. এনে ধৰণৰ দুৰ্যোগবোৰে আৰু কিমান ধৰণৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিবপৰা সম্ভাৱনীয়তা আছে?
এনে দুৰ্যোগে বাসস্থান ধ্বংস কৰা, বিশুদ্ধ খোৱাপানী আৰু খোৱা বস্তুৰ যোগান ব্যাহত কৰা, নলা-নৰ্দমা বন্ধ কৰি অস্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা, আৰু জনস্বাস্থ্য সেৱাবোৰ স্তব্ধ কৰি পেলোৱাৰ দৰে সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
৩. এনে দুর্যোগৰ কাৰণে মানুহৰ স্বাস্থ্যত কেনেধৰণৰ প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে অথবা ইয়াৰ প্ৰভাৱ সদায়েই থাকিবনে?
প্ৰথম অৱস্থাত জৰুৰীকালীন আঘাট, সংক্ৰামক ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আদি ক্ষণস্থায়ী প্ৰভাৱ পৰে। কিন্তু কিছুমান মানসিক আঘাত বা শাৰীৰিক পঙ্গুতাৰ প্ৰভাৱ দীঘলীয়া সময় ধৰি বা চিৰদিনলৈ থাকি যাব পাৰে।
৪. স্বাস্থ্যৰ ওপৰত হোৱা এবিধ প্ৰভাৱ কিয় প্ৰথম ভাগত আৰু আনটো প্ৰভাৱ দ্বিতীয় ভাগত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে?
প্ৰথম ভাগৰ প্ৰভাৱবোৰ হ'ল আকস্মিক বা ক্ষণস্থায়ী (একিউট) যিবোৰ তাৎক্ষণিকভাৱে দেখা দিয়ে আৰু কম সময় থাকে; আনহাতে দ্বিতীয় ভাগৰ প্ৰভাৱবোৰ হ'ল দীৰ্ঘম্যাদী (ক্ৰনিক), যিবোৰে শৰীৰ বা মনত দীঘলীয়া সময় ধৰি বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাই ৰাখে।
৫. স্বাস্থ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলোৱা কোনবোৰ সমস্যা প্ৰথম আৰু কোনবোৰ সমস্যা দ্বিতীয় প্ৰকাৰত অন্তৰ্ভুক্তি হ'ব?
প্ৰথম প্ৰকাৰত (আকস্মিক/ক্ষণস্থায়ী): আঘাত পোৱা, ডায়ৰিয়া, পানী লগা বা লগে লগে হোৱা সংক্ৰামক ৰোগ।
দ্বিতীয় প্ৰকাৰত (দীৰ্ঘম্যাদী): মানসিক অশান্তি বা বিষাদগ্ৰস্ততা, অপুষ্টি, আৰু পঙ্গুত্ব আদি।
কার্যকলাপ ১৩.২
১. তোমালোকৰ অঞ্চলত থকা গাঁও পঞ্চায়ত নতুবা পৌৰনিগমে বিশুদ্ধ খোৱা পানী যোগানৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা হাতত লৈছে?
গাঁও পঞ্চায়ত বা পৌৰনিগমে পাইপৰ যোগেদি শোধিত পানী যোগান ধৰা, গভীৰ নলী-নাদ (Deep Tube-well) সংস্থাপন কৰা আৰু খোৱাপানীৰ উৎসসমূহত ব্লিচিং পাউডাৰ বা পানী বিশুদ্ধকৰণ ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে।
২. তোমালোকৰ অঞ্চলৰ সকলো মানুহে এনে সুবিধা পাইছেনে?
সকলো অঞ্চলৰ সকলো মানুহে সমভাৱে এই সুবিধা নাপাবও পাৰে; কিছুমান দূৰৱৰ্তী বা দৰিদ্ৰ অঞ্চলৰ মানুহ এতিয়াও বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ পৰা বঞ্চিত হৈ থাকে।
কার্যকলাপ ১৩.৩
১. তোমালোকৰ অঞ্চলৰ গাঁও পঞ্চায়ত/পৌৰ নিগমসমূহে কঠিন আৱৰ্জনা (Solid waste) নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে কি ব্যৱস্থা হাতত লৈছে?
ঘৰে ঘৰে গৈ জাবৰ-জোঁথৰ সংগ্ৰহ কৰা, ডাস্টবিনৰ যোগান ধৰা আৰু সংগ্ৰহ কৰা আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট আৱৰ্জনা নিষ্কাশন স্থানলৈ (dumping ground) কঢ়িয়াই নিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে।
২. এই ব্যৱস্থাবোৰ পর্যাপ্ত বুলি ভাবানে? যদি নহয় তেন্তে তুমি কি পৰামৰ্শ দিবা?
এই ব্যৱস্থাবোৰ সম্পূৰ্ণ পৰ্যাপ্ত নহয়। পৰামৰ্শসমূহ:
- প্লাষ্টিক আৰু জৈৱ পচনশীল আৱৰ্জনা পৃথকে সংগ্ৰহ কৰা।
- নিয়মিতভাৱে আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ আৰু নিষ্কাশন নিশ্চিত কৰা।
- ৰাজহুৱা স্থানত মুকলিকৈ জাবৰ পেলোৱা বন্ধ কৰা।
৩. প্ৰতিদিন বা সপ্তাহত ওলোৱা কঠিন আৱৰ্জনাৰ পৰিমাণ প্ৰাস কৰিবৰ বাবে তোমাৰ পৰিয়ালে কি ব্যৱস্থা হাতত লৈছে?
প্লাষ্টিকৰ মোনাৰ পৰিৱৰ্তে কাপোৰৰ মোনা ব্যৱহাৰ কৰা, পচনশীল আৱৰ্জনাসমূহ গছৰ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা আৰু বস্তু পুনৰ্ব্যৱহাৰ (Reuse) কৰাৰ ব্যৱস্থা লোৱা হৈছে।
প্ৰশ্নাৱলী (পৃষ্ঠা ১৭৮)
১. সুস্বাস্থ্যৰ বাবে প্রয়োজনীয় যিকোনো দুটা ব্যৱস্থা উল্লেখ কৰা।
সুস্বাস্থ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দুটা ব্যৱস্থা হ'ল:
- পৰিষ্কাৰ ভৌতিক পৰিৱেশ আৰু ৰাজহুৱা পৰিচ্ছন্নতা বজায় ৰখা।
- সুষম আহাৰ গ্ৰহণ আৰু অনুকূল অৰ্থনৈতিক অৱস্থা বা কৰ্মসংস্থানৰ সুবিধা থকা।
২. ৰোগৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ প্রয়োজনীয় দুটা ব্যৱস্থা উল্লেখ কৰা।
ৰোগৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ প্ৰয়োজনীয় দুটা ব্যৱস্থা হ'ল:
- ব্যক্তিগত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা ৰক্ষা কৰা আৰু সংক্ৰামক অণুজীৱৰ সংস্পৰ্শৰ পৰা আতঁৰি থকা।
- প্ৰতিষেধক ছিটা (Vaccination) গ্ৰহণ কৰা আৰু বিশুদ্ধ খোৱাপানী ব্যৱহাৰ কৰা।
৩. ওপৰৰ দুয়োটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ একেধৰণৰ নে বেলেগ? কিয়?
উত্তৰ দুটা বেলেগ। কাৰণ 'সুস্বাস্থ্য'ই এজন ব্যক্তিৰ দৈহিক, মানসিক আৰু সামাজিকভাৱে সুৰক্ষিত হৈ থকা অৱস্থাক বুজায়, যি পৰিৱেশ আৰু সমাজৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে। আনহাতে 'ৰোগৰ পৰা পৰিত্ৰাণ' পোৱাটো হৈছে কেৱল শৰীৰত নির্দিষ্ট কোনো বিসংগতি বা অণুজীৱৰ আক্ৰমণৰ পৰা মুক্ত হৈ থকা।
কার্যকলাপ ১৩.৪
১. তোমাৰ চুবুৰীত জৰীপ কৰি বাচি উলিওৱা: (১) কিমান মানুহে যোৱা তিনিমাহ ধৰি 'একিউট' ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল? (২) কিমান মানুহে সেই সময়ত 'ক্ৰনিক' ৰোগত ভোগী আছে? (৩) শেষত তোমাৰ চুবুৰীত 'ক্ৰনিক' ৰোগত ভোগী থকা মানুহৰ সংখ্যা নিৰ্ণয় কৰা।
জৰীপৰ ভিত্তিত সাধাৰণতে দেখা যায় যে একিউট ৰোগত (যেনে: পানী লগা, কাহ, জ্বৰ) আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ সংখ্যা ক্ৰনিক ৰোগত (যেনে: হাঁপানী, মধুমেহ, যক্ষ্মা) ভোগা ব্যক্তিতকৈ বেছি।
২. তোমাৰ প্ৰশ্ন (১) আৰু (২) ৰ উত্তৰ বেলেগ নেকি?
হয়, উত্তৰ দুটা বেলেগ। একিউট ৰোগ চুটি সময়ৰ বাবে হয়, আনহাতে ক্ৰনিক ৰোগ দীঘলীয়া সময় ধৰি চলি থাকে।
৩. তোমাৰ প্ৰশ্ন (১) আৰু (৩) ৰ উত্তৰ বেলেগ নেকি?
হয়, কাৰণ তিনিমাহত একিউট ৰোগত ভোগা মানুহবোৰ সোনকালে আৰোগ্য হয়, কিন্তু ক্ৰনিক ৰোগীসকল দীৰ্ঘদিনলৈ অসুস্থ হৈয়েই থাকে।
৪. এনে পাৰ্থক্যৰ কাৰণ কি বুলি ভাবা? এনেধৰণৰ পাৰ্থক্যৰ প্ৰভাৱ জনসাধাৰণৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত কেনেধৰণৰ বুলি ভাবা?
পাৰ্থক্যৰ কাৰণ হ'ল ৰোগৰ স্থায়িত্ব আৰু কাৰকৰ ভিন্নতা। একিউট ৰোগে শৰীৰত স্থায়ী ক্ষতি সাধিব নোৱাৰে, কিন্তু ক্ৰনিক ৰোগে শৰীৰৰ ওজন হ্ৰাস কৰে, কাৰ্যক্ষমতা কমায় আৰু স্বাস্থ্যৰ গুৰুতৰ অৱনতি ঘটায়।
বিবেচনা কৰি চোৱা (পৃষ্ঠা ১৭৯)
১. ৰোগাক্ৰান্ত ব্যক্তিক স্পৰ্শ কৰিলেই সকলো ৰোগ মানুহৰ গালৈ বিয়পি পৰেনেকি?
নোপোৱা। কেৱল কিছুমান সংক্ৰামক ৰোগহে স্পৰ্শৰ দ্বাৰা বিয়পে, সকলো ৰোগ নিবিয়পে।
২. কোনবিলাক ৰোগ বিয়পি নাযায়?
অসংক্ৰামক ৰোগসমূহ, যেমন: কৰ্কট ৰোগ (Cancer), উচ্চ ৰক্তচাপ, জিনীয় বিসংগতি (Genetic abnormality), আৰু মেদবহুলতা আদি বিয়পি নাযায়।
৩. ৰোগাক্ৰান্ত ব্যক্তিক স্পৰ্শ কৰিলে বিয়পি নোযোৱা ৰোগবোৰ মানুহৰ দেহত কেনেকৈ বিকাশ হয়?
এই ৰোগবোৰ শৰীৰৰ অভ্যন্তৰীণ কাৰক যেনে—জিনীয় বিসংগতি, শৰীৰৰ অংগ-প্ৰত্যংগৰ বিসংগতি, অনিয়মিত জীৱনশৈলী (ব্যায়াম নকৰা), অপুষ্টি, বা অতিৰিক্ত ওজনৰ বাবে বিকাশ হয়।
প্ৰশ্নাৱলী (পৃষ্ঠা ১৮০)
১. যদি তুমি অসুস্থ হৈছা আৰু যাৰ বাবে ডাক্তৰৰ ওচৰত চিকিৎসা কৰিব লাগে বুলি ভাবিছা তাৰ তিনিটা কাৰণ উল্লেখ কৰা। যদি ইয়াৰ কাৰণ মাত্ৰ এটা তেতিয়া ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যাবানে? কিয় যাবা বা নাযাবা?
ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ তিনিটা কাৰণ:
- প্ৰচণ্ড মূৰৰ বিষ হোৱা।
- ঘনাই শৌচ বা বমি হোৱা।
- দীৰ্ঘদিন ধৰি তীব্ৰ জ্বৰ থকা।
২. তলৰ কোনটো ৰোগৰ কাৰণে স্বাস্থ্যত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে? যদি পৰে কিয়?
• যদি তুমি জণ্ডিচত ভোগা,
• যদি তোমাৰ ওকনি হয়,
• যদি তোমাৰ শালমইনা হয়।
জণ্ডিচত ভোগিলে স্বাস্থ্যত আটাইতকৈ বেছি দীৰ্ঘমেয়াদী আৰু বেয়া প্ৰভাৱ পৰিব।
কাৰণ: জণ্ডিচে শৰীৰৰ মুখ্য অংগ 'যকৃত' (Liver) ক আক্ৰান্ত কৰে। ইয়াৰ ফলত পাচন ক্ৰিয়াত ব্যাঘাত ঘটে, গোটেই শৰীৰ দুৰ্বল হৈ পৰে আৰু আৰোগ্য হ’বলৈ দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়। আনহাতে ওকনি বা শালমইনাই শৰীৰৰ অন্তৰ্ৱৰ্তী মূল অংগসমূহৰ অপকাৰ সাধিব নোৱাৰে।
সংক্ৰামক জীৱসমূহৰ চিত্ৰ সংগ্ৰহ
কার্যকলাপ ১৩.৫
১. তোমালোকৰ শ্ৰেণীত কেইজন ছাত্ৰৰ পানী লগা/কাহ/জ্বৰ আদি হৈছিল বিচাৰ কৰা। তুমি কিমান দিন ধৰি ৰোগত ভুগি আছা? তোমালোকৰ কিমানজনে এন্টিবায়টিক ব্যৱহাৰ কৰিছা? এন্টিবায়টিক লোৱাৰ পাছত কিমান দিন ৰোগত ভুগি আছা? তোমালোকৰ কিমানজনে এন্টিবায়টিক লোৱা নাই? এন্টিবায়টিক লোৱা আৰু নোলোৱা দুয়োটা গ্ৰুপৰ মাজত কিবা পাৰ্থক্য পালা নেকি? যদি আছে কিয়? আৰু যদি নাই কিয়?
পানী লগা বা কাহ সাধাৰণতে ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণৰ বাবে হয়। ভাইৰাছৰ ওপৰত এন্টিবায়টিকে কোনো ক্ৰিয়া নকৰে। গতিকে পানী লগাত ভোগা ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত যিসকলে এন্টিবায়টিক লৈছিল আৰু যিসকলে লোৱা নাছিল, দুয়োটা গ্ৰুপৰে ৰোগ ভাল হ'বলৈ প্ৰায় একে সময় (৩-৭ দিন) লাগে। কিন্তু যদি ভাইৰাছৰ উপৰিও বেক্টেৰিয়াৰ সংক্ৰমণ ঘটে, তেন্তে এন্টিবায়টিক লোৱা গ্ৰুপটো সোনকালে সুস্থ হয়।
কার্যকলাপ ১৩.৬
১. চহকী আৰু দুখীয়া পৰিয়ালৰ শিশুৰ উচ্চতা আৰু বয়সৰ তাৰতম্য আছে নেকি? যদি আছে, কিয়?
হয়, তাৰতম্য দেখা পোৱা যায়। চহকী পৰিয়ালৰ শিশুসকলে পৰ্যাপ্ত সুষম পুষ্টি আৰু স্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশ পায়, যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ শাৰীৰিক বৃদ্ধি সঠিক হয়। আনহাতে দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ শিশুসকলে প্ৰায়েই সুষম আহাৰৰ অভাৱ (অপুষ্টি) আৰু অস্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশত থকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ উচ্চতা আৰু শৰীৰৰ বৃদ্ধি তুলনামূলকভাৱে কম হয়।
২. যদি দুয়োটা শ্ৰেণীৰ শিশুসমূহৰ উচ্চতাৰ কোনো তাৰতম্য নাই তেন্তে তুমি ভাবা নেকি যে চহকী আৰু দৰিদ্ৰতাৰ লগত স্বাস্থ্যৰ কিবা সম্পৰ্ক নাই?
উচ্চতাৰ পাৰ্থক্য নাথাকিলেও স্বাস্থ্যৰ সৈতে আৰ্থিক অৱস্থাৰ সম্পৰ্ক বহুত গভীৰ। আৰ্থিক স্বচ্ছলতাই সঠিক পুষ্টি, বিশুদ্ধ খোৱাপানী, আৰু উন্নত চিকিৎসা সেৱা লাভ কৰাত প্ৰত্যক্ষভাৱে সহায় কৰে।
কার্যকলাপ ১৩.৭
১. বলিয়া কুকুৰ বা আন প্ৰাণীয়ে কামুৰিলে ৰেবিছ ভাইৰাছ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে স্থানীয় কতৃপক্ষৰ আঁচনি ফলপ্ৰসূ হ'লনে? কি উন্নত পৰামৰ্শ দিবা?
ৰেবিছ প্ৰতিষেধক ব্যৱস্থা সম্পূৰ্ণ ফলপ্ৰসূ কৰিবলৈ পৰামৰ্শসমূহ:
- পথৰ কুকুৰসমূহক নিয়মীয়াকৈ ৰেবিছ প্ৰতিষেধক ছিটা (Anti-rabies vaccine) প্ৰদান কৰা।
- কুকুৰৰ বংশ বৃদ্ধি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বন্ধ্যাকৰণ ব্যৱস্থা কৰা।
- প্ৰাণীয়ে কামুৰিলে লগে লগে কাষৰীয়া চিকিৎসালয়ত প্ৰতিষেধক ছিটা লোৱাৰ বাবে ৰাইজক সচেতন কৰা।
প্ৰশ্নাৱলী (পৃষ্ঠা ১৮৭)
১. আমি অসুস্থ হ'লে কিয় স্বাদহীন আৰু পুষ্টিকৰ খাদ্য খাবৰ কাৰণে পৰামৰ্শ দিয়া হয়?
অসুস্থ অৱস্থাত শৰীৰৰ পাচন তন্ত্ৰ দুৰ্বল হৈ পৰে আৰু অসংক্ৰাম্য তন্ত্ৰক কাৰ্যক্ষম কৰিবলৈ অতিৰিক্ত শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। সুষম আৰু পুষ্টিকৰ খাদ্যই শৰীৰক অতি সোনকালে শক্তি যোগান ধৰে আৰু অসংক্ৰাম্য কোষবোৰক শক্তিশালী কৰি তুলি ৰোগৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াত সহায় কৰে। স্বাদহীন বা মৃদু আহাৰে পাচন তন্ত্ৰত অতিৰিক্ত চাপ আৰু বিসংগতিৰ সৃষ্টি নকৰে।
২. কি কি প্ৰক্ৰিয়াৰদ্বাৰা সংক্ৰামক ৰোগসমূহ সঞ্চাৰিত হয়?
সংক্ৰামক ৰোগসমূহ তলত দিয়া প্ৰক্ৰিয়াবোৰৰ দ্বাৰা সঞ্চাৰিত হয়:
- বায়ুৰ মাধ্যমেৰে: কাঁহ বা হাঁচিৰ থু-খেকাৰৰ সুক্ষ্ম কণিকাৰ পৰা (যেনে- পানী লগা, যক্ষ্মা)।
- পানী আৰু খাদ্যৰ মাধ্যমেৰে: দূষিত পানী বা আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলে (যেনে- কলেৰা, টাইফয়েড)।
- প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক বা যৌন ক্ৰিয়া: সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ সংগ্ৰহ বা যৌন সম্পৰ্কৰ দ্বাৰা (যেনে- চিফিলিছ, AIDS)।
- বাহক প্ৰাণীৰ দ্বাৰা: মহ, মাখি আদিৰ জৰিয়তে (যেনে- মেলেৰিয়া, ডেংগু)।
৩. তোমালোকৰ স্কুলত সংক্ৰামক ৰোগ সঞ্চাৰিত নহ'বৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছা?
প্ৰহণ কৰা ব্যৱস্থাসমূহ:
- বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।
- শ্ৰেণীকোঠা আৰু শৌচাগাৰসমূহ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নকৈ ৰখা।
- পানী লগা বা সংক্ৰামক ৰোগত ভোগা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সুস্থ নোহোৱালৈকে ঘৰত বিশ্ৰাম ল’বলৈ পৰামৰ্শ দিয়া।
- হাত ধোৱা ব্যৱস্থা আৰু ৰাজহুৱা স্বাস্থ্যসচেতনতা বৃদ্ধি কৰা।
৪. অসংক্ৰাম্যকৰণ কি?
ছিটা (Vaccine) বা প্ৰতিষেধকৰ সহায়ত প্ৰাণীদেহত কৃত্ৰিমভাৱে ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা (Immunity) গঢ়ি তুলি ভৱিষ্যতে হ’ব পৰা সংক্ৰামক ৰোগৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেহত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোকেই অসংক্ৰাম্যকৰণ বোলে।
৫. তোমালোকৰ অঞ্চলৰ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত অসংক্ৰাম্যকৰণৰ কি কি ব্যৱস্থা আছে? তোমালোকৰ অঞ্চলত কি কি ৰোগৰ প্ৰভুত্ব বেছি?
স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত টিটেনাছ, ডিপথেৰিয়া, হোপিংকাহ, পলিঅ’, সৰু আই (Measles), হেপাটাইটিছ-A আৰু B ৰ ছিটা প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা থাকে।
আমাৰ অঞ্চলত সাধাৰণতে পানী লগা, মেলেৰিয়া, ডায়েৰিয়া আৰু টাইফয়েড ৰোগৰ প্ৰভুত্ব বেছি দেখা পোৱা যায়।
অনুশীলনী (Exercises)
১. যোৱা এবছৰ ধৰি কিমানবাৰ তুমি অসুস্থ হৈছা? সেই বেমাৰবোৰ কি কি আছিল?
(a) বেমাৰত অসুস্থ হওঁতে ইয়াৰ পৰা পৰিহাৰ পাবলৈ তোমাৰ অভ্যাসৰ কি কি পৰিবৰ্তন হৈছিল?
(b) বেমাৰৰ পৰিহাৰৰ কাৰণে তোমাৰ পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ কি সলনি হোৱাটো বিচাৰা?
যোৱা এবছৰত মই দুবাৰ অসুস্থ হৈছিলোঁ। ৰোগ দুটা আছিল— পানী লগা/জ্বৰ আৰু ডায়েৰিয়া।
(a) অভ্যাসৰ পৰিৱৰ্তন:
- উতলাই চেঁচা কৰা পানী খাবলৈ লৈছিলোঁ।
- বহাৰ আগতে হাত ভালদৰে চাবোনেৰে ধোৱাৰ অভ্যাস কৰিছিলোঁ।
- পৰ্যাপ্ত বিশ্ৰাম আৰু সুষম পুষ্টিকৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিলোঁ।
- উৎসসমূহত চাফ-চিকুণ খোৱাপানী যোগান নিশ্চিত কৰা।
- চুবুৰীৰ নলা-নৰ্দমাবোৰ নিয়মিত পৰিষ্কাৰ কৰি মহ-মাখিৰ বংশবৃদ্ধি ৰোধ কৰা।
২. এজন চিকিৎসক/নাৰ্চ/স্বাস্থ্যকৰ্মীয়ে আন মানুহৰ তুলনাত অসুস্থ মানুহৰ লগত বেছিকে মিলামিছা কৰি থাকে। নিজকে তেওঁ কেনেকৈ ৰোগৰ পৰা পৰিহাৰ পাইছে?
চিকিৎসক বা স্বাস্থ্যকৰ্মীসকলে তলত দিয়া সাৱধানতাসমূহ অৱলম্বন কৰি নিজক ৰোগৰ পৰা সুৰক্ষিত ৰাখে:
- মাask (মাস্ক), হাতমোজা (gloves) আৰু গাউন বা ব্যক্তিগত সুৰক্ষা সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি।
- নিয়মিতভাৱে হাত চাবোন বা ছেনিটায়জাৰেৰে বীজাণুমুক্ত কৰি।
- প্ৰয়োজনীয় সকলো ৰোগ প্ৰতিৰোধী ছিটা (Vaccination) গ্ৰহণ কৰি।
- নিজা ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা মজবুত ৰাখিবলৈ পুষ্টিকৰ আহাৰ আৰু সুস্থ জীৱনশৈলী পালন কৰি।
৩. তোমাৰ অঞ্চলত সঘনাই হোৱা ৰোগসমূহৰ ওপৰত জৰীপ চলোৱা। ৰোগসমূহ নিবাৰণৰ কাৰণে কৰ্তৃপক্ষলৈ তিনিটা পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা।
জৰীপ মতে অঞ্চলটোত সঘনাই হোৱা ৰোগসমূহ হ'ল— মেলেৰিয়া, ডায়েৰিয়া আৰু টাইফয়েড।
কৰ্তৃপক্ষলৈ তিনিটা পৰামৰ্শ:
- পৰিষ্কাৰ আৰু পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ নিয়মিত যোগান সুনিশ্চিত কৰা।
- আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত নিষ্কাশন কৰা আৰু নলা-নৰ্দমাত পানী জমা হ'বলৈ নিদিয়া।
- মহৰ বংশবৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ ডি.ডি.টি. বা ফগিং কৰা আৰু ৰাইজৰ মাজত সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰা।
৪. এটা শিশুৱে তাৰ পৰিচৰ্য্যাক অসুস্থতাৰ বিষয়ে একো ক'ব নোৱাৰে। এনে ক্ষেত্ৰত তুমি কি সহায় কৰিবা যে—
(a) শিশুটো অসুস্থ হৈছে?
(b) কি কাৰণে অসুস্থ হৈছে?
(a) শিশুটো অসুস্থ হৈছে বুলি জানিব পৰা লক্ষণ:
- শিশুটোৱে ক্ৰমাগতভাৱে কান্দি থকা আৰু অস্বাভাৱিকভাৱে ছটফট কৰা।
- আহাৰ বা গাখীৰ খাবলৈ অমান্তি হোৱা।
- শৰীৰৰ উত্তাপ (জ্বৰ) বৃদ্ধি পোৱা বা শৰীৰ শেঁতা পৰি যোৱা।
- যদি শিশুটোৱে পেটত হাত দি কান্দে বা পনীয়া শৌচ কৰে, তেন্তে পেটের বিসংগতি বা পাচন সমস্যা হৈছে।
- যদি কাঁহে আৰু উশাহ লওঁতে কষ্ট পায়, তেন্তে শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত (ফুসফুসৰ) সংক্ৰমণ হৈছে।
- গাৰ উত্তাপ বেছি হ'লে সংক্ৰামক জ্বৰ হ'ব পাৰে।
৫. তলৰ কোনটো কাৰণত এজন ব্যক্তি বেছিকৈ বেমাৰত পৰিব—
(a) যেতিয়া ব্যক্তিজন মেলেৰিয়া ৰোগৰ পৰা আৰোগ্য হৈছে।
(b) যেতিয়া ব্যক্তিজন মেলেৰিয়া ৰোগৰ পৰা আৰোগ্য হৈ মাজু আই (Chicken Pox) ত ভোগা ৰোগীক পৰিচৰ্য্যা কৰে।
(c) মেলেৰিয়া ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে আৰোগ্য হোৱাৰ পাছত চাৰিদিনৰ বাবে লঘোনে থকা অৱস্থাত মাজু আইত আক্ৰান্ত ৰোগীক পৰিচৰ্য্যা কৰে।
উত্তৰ: (c) মেলেৰিয়া ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে আৰোগ্য হোৱাৰ পাছত চাৰিদিনৰ বাবে লঘোনে থকা অৱস্থাত মাজু আইত আক্ৰান্ত ৰোগীক পৰিচৰ্য্যা কৰে।
কাৰণ: মেলেৰিয়াৰ পৰা সদ্যহাতে আৰোগ্য হোৱাৰ বাবে শৰীৰ ইতিমধ্যে দুৰ্বল হৈ থাকে। তাতে চাৰিদিন লঘোনে থকাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিৰ অভাৱত শৰীৰৰ অসংক্ৰাম্য তন্ত্ৰ (Immune System) অত্যন্ত ক্ষীণ হৈ পৰে। এনে অৱস্থাত সংক্ৰামক ৰোগী (মাজু আই) ৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে খুব সহজে ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ ঘটে।
৬. তলৰ কোনটো কাৰণত তুমি বেমাৰত পৰিব পাৰা—
(a) যেতিয়া তুমি পৰীক্ষাৰ কাৰণে বেছিকৈ অধ্যয়ন কৰা।
(b) যেতিয়া তুমি বাছ আৰু ৰেলেৰে দুদিন একেৰাহে যাত্ৰা কৰা।
(c) যেতিয়া তোমাৰ সহপাঠী বন্ধু সৰু আই ৰোগত আক্ৰান্ত হয়। কিয়?
উত্তৰ: (c) যেতিয়া তোমাৰ সহপাঠী বন্ধু সৰু আই ৰোগত আক্ৰান্ত হয়।
কাৰণ: সৰু আই (Measles) হ'ল এবিধ অতি সংক্ৰামক ভাইৰাছজনিত ৰোগ, যি বায়ুৰ মাধ্যমেৰে (হাঁচি বা কাঁহৰ থু-খেকাৰৰ ড্ৰপলেটৰ দ্বাৰা) এজনৰ পৰা আনজনলৈ বিয়পে। শ্ৰেণীকোঠাত আক্রান্ত বন্ধুজনৰ কাষত বহিলে বা সংক্ৰমিত বায়ু সেৱন কৰিলে বীজাণু শৰীৰত সোমাই বেমাৰ সৃষ্টি কৰাৰ সম্ভাৱনা আটাইতকৈ বেছি। আনহাতে বেছি পঢ়া বা যাত্ৰা কৰিলে কেৱল ভাগৰ লাগিব পাৰে, কিন্তু সংক্ৰামক ৰোগ নহয়।
No comments:
Post a Comment