অতি চমু / চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। সংজ্ঞা লিখা:
(ক) দৰিদ্ৰতা: দৰিদ্ৰতাই এনে এক অৱস্থাক বুজায় য'ত এজন ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ জীৱনৰ মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ যেনে— খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ সুবিধাসমূহ আহৰণত ব্যৰ্থ হয়।
(খ) নিবনুৱা: কোনো এজন লোকৰ কাম কৰাৰ ক্ষমতা আৰু ইচ্ছা থকা সত্ত্বেও যদি তেওঁ কোনো উপযুক্ত সংস্থাপন নাপায়, তেন্তে তেওঁক নিবনুৱা বুলি কোৱা হয়।
(গ) জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব: প্রতি বর্গকিলোমিটাৰ মাটিকালিৰ এলেকাত বসবাস কৰা গড় জনসংখ্যাকে জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বোলা হয়।
(ঘ) লিংগ অনুপাত: প্রতি হাজাৰ (১০০০) পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যাক লিংগ অনুপাত বোলে।
(ঙ) চৰম দৰিদ্ৰতা: যি অৱস্থাত এজন ব্যক্তিয়ে জীৱন ধাৰণৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয় ন্যূনতম মৌলিক চাহিদাখিনিও (যেনে— খাদ্য, বিশুদ্ধ পানী, বাসস্থান আদি) পূৰণ কৰিবলৈ অসমৰ্থ হয়, তাক চৰম দৰিদ্ৰতা বোলে।
(চ) আপেক্ষিক দৰিদ্ৰতা: দেশখনৰ বিভিন্ন ব্যক্তি বা সমাজৰ অইন আয় শ্ৰেণীৰ তুলনাত কোনো এজন ব্যক্তিৰ আয় বা সম্পদ কম হোৱাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা দৰিদ্ৰতাকে আপেক্ষিক দৰিদ্ৰতা বোলে।
(ছ) বহনক্ষম উন্নয়ন: যি অর্থনৈতিক উন্নয়নৰ দ্বাৰা বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহ দূৰ হ'ব পাৰে অথচ তাৰ লগে লগে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহৰ দূৰীকৰণৰ ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো ধৰণৰ আপোচ কৰা নহয়, সেই অর্থনৈতিক উন্নয়নকে বহনক্ষম উন্নয়ন বোলে।
(জ) সেউজ অর্থনীতি: যি অৰ্থনীতিৰ মূল লক্ষ্য হৈছে পৰিৱেশৰ প্ৰতি থকা ভাবুকি আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ సమస్యৰাজি দূৰ কৰি বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা, তেনে অর্থনীতিকে সেউজ অর্থনীতি বোলা হয়।
২। দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা কি? গাঁও অঞ্চল আৰু চহৰ অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা কি?
উত্তৰ: দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাই বিতৰণ ৰেখাৰ এনে এক নিম্নতম সীমা নিৰ্দ্ধাৰণ কৰি দিয়ে যিয়ে এখন দেশৰ জনসাধাৰণক দৰিদ্ৰ আৰু অদৰিদ্ৰ— এই দুটা ভাগত ভাগ কৰে।
ভাৰতৰ পৰিকল্পনা আয়োগৰ কেলৰি ভিত্তিক সংজ্ঞা অনুসৰি:
গাঁও অঞ্চল: দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২৪০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ।
চহৰ অঞ্চল: দৈনিক জনমূৰি ন্যূনতম ২১০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ।
৩। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ভাৰতবৰ্ষ আৰু অসমৰ জনসংখ্যা কিমান?
উত্তৰ: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে:
ভাৰতবৰ্ষৰ জনসংখ্যা: ১২১ কোটি (বা ১২১০.১৯ নিযুত)।
অসমৰ জনসংখ্যা: প্ৰায় ৩ কোটি ১২ লাখ।
৪। বিশ্বৰ মাটিকালিৰ কিমান শতাংশ ভাৰতত আছে?
উত্তৰ: বিশ্বৰ মাটিকালিৰ ২.৪ শতাংশ ভাৰতত আছে।
৫। ভাৰতৰ সৰ্বাধিক লিংগ অনুপাত থকা ৰাজ্য কোনখন আৰু কিমান?
উত্তৰ: সৰ্বাধিক লিংগ অনুপাত থকা ৰাজ্যখন হ'ল কেৰালা আৰু ইয়াৰ লিংগ অনুপাত ১০৮৪ (প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে)।
৬। অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব কিমান?
উত্তৰ: অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব হৈছে প্রতি বর্গকিলোমিটাৰত ৩৯৭ জন।
৭। ছদ্মবেশী নিবনুৱা কাক কয়?
উত্তৰ: যিসকল লোক দেখাত কামত নিয়োজিত যেন লাগে কিন্তু উৎপাদন প্রক্রিয়াত তেওঁলোকৰ কোনো ওপৰঞ্চি অৱদান নাথাকে, তেওঁলোকক ছদ্মবেশী বা প্ৰচ্ছন্ন নিবনুৱা বোলে (যেনে: দুজন মানুহৰ কামত পাঁচজন লোকক নিযুক্ত কৰিলে অতিৰিক্ত তিনিজন লোক)।
৮। মুদ্রাস্ফীতি কি?
উত্তৰ: অৰ্থনীতিত একেলেথাৰিয়ে সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সাধাৰণ মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পাই থকা অৱস্থাক মুদ্রাস্ফীতি বোলে। ইয়াৰ ফলত মুদ্ৰাৰ ক্ৰয়ক্ষমতা হ্রাস পায়।
৯। মুদ্রাস্ফীতিৰ কাৰণবোৰ কি কি?
উত্তৰ: মুদ্রাস্ফীতিৰ মূল কাৰণ দুটা: ১. চাহিদাজনিত কাৰণ (Demand-pull): যোগান তুলনাত চাহিদা অধিক বৃদ্ধি পালে। ২. ব্যয়জনিত কাৰণ (Cost-push): উৎপাদন ব্যয় (মজুৰি, লাভ বা কৰ-বোজা) বৃদ্ধি পালে।
১০। দমিত মুদ্রাস্ফীতি কাক বোলে?
উত্তৰ: চৰকাৰে বিভিন্ন প্রত্যক্ষ ব্যৱস্থা (যেনে— ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা, মূল্য নিয়ন্ত্ৰণ আদি) গ্রহণ কৰি মুদ্রাস্ফীতি মুক্তভাৱে বাঢ়িবলৈ নিদি নিয়ন্ত্ৰণত ৰখা অৱস্থাক দমিত মুদ্রাস্ফীতি বোলে।
১১। অবিধিগত (অসংগঠিত) খণ্ডত শ্ৰমিকৰ সংখ্যা কিমান থাকে?
উত্তৰ: অসংগঠিত বা অবিধিগত খণ্ডত শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ১০ জনতকৈ কম থাকে।
১২। পূৰণ কৰা:
(খালী ঠাইত মুঠ জনসংখ্যা হ'ব)
১৩। বহনক্ষম উন্নয়নৰ সংজ্ঞাটো কোনখন আয়োগে কেতিয়া আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰ: ব্ৰুন্টলেণ্ড আয়োগে (Brundtland Commission) ১৯৮৭ চনত বহনক্ষম উন্নয়নৰ সংজ্ঞাটো আগবঢ়াইছিল।
১৪। পৰিৱেশ চিন্তাবিদসকলে মানুহৰ চিন্তা আৰু কৰ্মৰ মূলমন্ত্র কি হোৱাটো বিচাৰে?
উত্তৰ: "চিন্তা বিশ্বব্যাপী হওক, কার্যপন্থা স্থানীয় হওক" (Think globally; act locally)।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ভাৰতবৰ্ষত জনসংখ্যা বৃদ্ধি সমস্যাৰ মূল কাৰণবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতবৰ্ষত দ্রুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি এক গুৰুতৰ সমস্যা হৈ পৰিছে। ইয়াৰ মূল কাৰণসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ'ল:
উচ্চ জন্ম হাৰ: মৃত্যু হাৰৰ তুলনাত জন্ম হাৰ যথেষ্ট বেছি হোৱাৰ বাবে জনসংখ্যা দ্রুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে।
নিৰক্ষৰতা: শিক্ষাৰ পোহৰৰ পৰা বঞ্চিত লোকসকলে অপৰিকল্পিত পৰিয়াল গঠনৰ পৰিণামসমূহ সহজে অনুধাৱন কৰিব নোৱাৰে।
দৰিদ্ৰতা: অতিৰিক্ত সন্তানক উপাৰ্জনৰ উৎস বুলি ভাবি বহু দৰিদ্ৰ পৰিয়ালে ডাঙৰ পৰিয়াল পোহপাল দিয়ে, যাৰ ফলত জনসংখ্যা বাঢ়ে।
সামাজিক অজ্ঞতা আৰু অন্ধবিশ্বাস: পুত্ৰ সন্তানৰ প্ৰতি থকা সামাজিক হাবিয়াস, কম বয়সতে বিবাহ তথা অন্যান্য কু-সংস্কাৰে জনসংখ্যা বৃদ্ধিত ইন্ধন যোগায়।
জনসংখ্যা শিক্ষাৰ অভাৱ: পৰিয়াল পৰিকল্পনা আৰু যৌন শিক্ষা সম্বন্ধীয় সজাগতা পর্যাপ্ত নোহোৱাৰ বাবে জনসংখ্যা নিয়ন্ত্রিত হোৱা নাই।
অবৈধ প্ৰব্ৰজন (অসমৰ প্রেক্ষাপটত): অসমৰ ক্ষেত্ৰত চুবুৰীয়া দেশ বাংলাদেশ আৰু নেপালৰ পৰা হোৱা অনিয়ন্ত্ৰিত প্ৰব্ৰজনে জনগাঁথনিত হেঁচা বঢ়াইছে।
২। দৰিদ্ৰতা কাক কয়? দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাই কিদৰে দৰিদ্ৰতা নিৰূপন কৰে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: দৰিদ্ৰতা: দৰিদ্ৰতা হৈছে এনে এক আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থা, য'ত এজন ব্যক্তিয়ে জীৱন ধাৰণৰ মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তা— খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাৰ সুযোগ লাভ কৰাত ব্যৰ্থ হয়।
দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাৰ সহায়ত দৰিদ্ৰতা নিৰূপণ: দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখাই জনসংখ্যাক 'দৰিদ্ৰ' আৰু 'অদৰিদ্ৰ'— এই দুই শ্ৰেণীত বিভাজন কৰে। ভাৰতবৰ্ষত কেলৰি আহৰণ আৰু ভোগ-ব্যয়ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াৰ নিৰূপণ কৰা হয়:
কেলৰি ভিত্তিক নিৰূপণ: পৰিকল্পনা আয়োগৰ মতে, গাঁও অঞ্চলৰ ব্যক্তিয়ে দৈনিক অন্ততঃ ২৪০০ কেলৰি আৰু চহৰ অঞ্চলৰ ব্যক্তিয়ে দৈনিক ২১০০ কেলৰি খাদ্য আহৰণ কৰিব লাগিব। যিসকলে এই নিম্নতম কেলৰি ক্ৰয় কৰিব নোৱাৰে, তেওঁলোকক দৰিদ্ৰ বুলি চিহ্নিত কৰা হয়।
ভোগ-ব্যয় ভিত্তিক নিৰূপণ: ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা সমীক্ষা কাৰ্যালয় (NSSO)-ই জনমূৰি মাহিলী ভোগ-ব্যয়ৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰি দৰিদ্ৰতাৰ সীমাৰেখা স্থিৰ কৰে।
শেহতীয়াকৈ তেণ্ডুলকাৰ সমিতি (২০০৯) আৰু ৰঙ্গৰাজন সমিতি (২০১৪)-য়ে ভোগ-ব্যয় আৰু স্বাস্থ্য-শিক্ষাৰ ব্যয় সাঙুৰি নতুন পদ্ধতিৰে দৰিদ্ৰ লোকৰ পৰিসংখ্যা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।
৩। মুদ্রাস্ফীতি কাক বোলে? মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ মূল পদ্ধতিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: মুদ্রাস্ফীতি: একেৰাহে সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মূল্যস্তৰ বৃদ্ধি পাই থকা আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে মুদ্ৰাৰ ক্ৰয়ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱা অৱস্থাক মুদ্রাস্ফীতি বোলা হয়।
মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ মূল পদ্ধতিসমূহ:
মৌদ্রিক নীতি (Monetary Policy): দেশৰ কেন্দ্ৰীয় বেংকে (ভাৰতত RBI) বেংকৰ হাৰ (Bank Rate) বৃদ্ধি কৰে। ফলত বাণিজ্যিক বেংকবোৰে সুতৰ হাৰ বঢ়ায়। ইয়াৰ ফলত বজাৰত ঋণ গ্ৰহণকাৰী সংকুচিত হয় আৰু মুদ্ৰাৰ যোগান কমি মুদ্রাস্ফীতি নিয়ন্ত্রিত হয়।
ৰাজকোষীয় নীতি (Fiscal Policy): চৰকাৰে নিজৰ অপ্ৰয়োজনীয় ৰাজহুৱা ব্যয় কৰ্তন কৰে। ইয়াৰ উপৰিও প্রত্যক্ষ কৰ আৰোপ কৰি জনসাধাৰণৰ হাতত থকা অতিৰিক্ত ক্ৰয়ক্ষমতা চৰকাৰৰ হাতলৈ আনে বা চৰকাৰী ঋণ সংগ্ৰহৰ জৰিয়তে বজাৰত চাহিদা হ্ৰাস কৰে।
উৎপাদন বৃদ্ধি নীতি (Non-monetary/Supply Policy): অব্যৱহৃত সম্পদসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদন প্রক্রিয়াক খৰতকীয়া কৰি বজাৰত সামগ্ৰীৰ যোগান বৃদ্ধি কৰা হয়, যাৰ ফলত সামগ্ৰীৰ দাম নিয়ন্ত্রণে আহে।
৪। নিবনুৱা সমস্যা কাক বোলে? ইয়াৰ প্ৰকাৰ কি কি? এই সমস্যাৰ মূল কাৰণসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: নিবনুৱা সমস্যা: কৰ্মক্ষমতা আৰু কৰ্মৰ ইচ্ছা থকা সত্ত্বেও উপযুক্ত কৰ্মসংস্থান নাপোৱা অৱস্থাক নিবনুৱা সমস্যা বোলে।
নিবনুৱাৰ প্ৰকাৰ:
১. গ্ৰাম্য নিবনুৱা:
ঋতুজ নিবনুৱা: বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট সময়তহে কাম পায়, বাকী সময়ত কৰ্মহীন হৈ থাকে (যেনে: কৃষি শ্ৰমিক)।
ছদ্মবেশী নিবনুৱা: কোনো কামত প্ৰয়োজনতকৈ অধিক লোক নিয়োজিত হৈ থকা। ২. চহৰীয়া নিবনুৱা:
ঔদ্যোগিক নিবনুৱা: ঔদ্যোগিক খণ্ডত সংস্থান নোপোৱা লোক।
শিক্ষিত নিবনুৱা: উপযুক্ত অৰ্হতা থকা সত্ত্বেও সংস্থান নোপোৱা শিক্ষিত লোক।
সমস্যাৰ মূল কাৰণসমূহ:
দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি: শ্ৰমশক্তিৰ তুলনাত নিয়োজনৰ ব্যৱস্থা সীমিত।
নিয়োগবিহীন উন্নয়ন (Jobless Growth): ৰাষ্ট্ৰীয় আয় বাঢ়িলেও সেয়ে অনুপাতে নতুন চাকৰিৰ সৃষ্টি হোৱা নাই।
স্থবিৰ কৃষি ব্যৱস্থা: কৃষিখণ্ড আধুনিকীকৰণ নোহোৱাত গাঁৱৰ মানুহে পৰ্যাপ্ত কাম নাপায়।
মন্থৰ ঔদ্যোগীকৰণ: উদ্যোগসমূহ অনুন্নত হোৱাৰ বাবে ঔদ্যোগিক নিবনুৱা বাঢ়িছে।
ত্রুটিপূর্ণ শিক্ষা ব্যৱস্থা: বৰ্তমানৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত কাৰিকৰী আৰু বৃত্তিমুখী শিক্ষাৰ অভাৱ থকাৰ বাবে ই কৰ্মসংস্থানমুখী নহয়।
৫। চমুটোকা লিখা:
(ক) ঋতুজ নিবনুৱা:
যিসকল লোক বছৰৰ এটা বিশেষ ঋতু বা সময়ৰ বাবেহে কামত নিয়োজিত হয় আৰু বাকী সময়খিনিত কামৰ অভাৱত নিবনুৱা হৈ পৰে, তেওঁলোকক ঋতুজ নিবনুৱা বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, কৃষিকাৰ্যত জড়িত কৃষকসকল ৰোপণ বা লৱণৰ সময়ত ব্যস্ত থাকে, কিন্তু বাকী সময়ত তেওঁলোকৰ হাতত কাম নাথাকে।
(খ) চাহিদাজনিত আৰু ব্যয়জনিত মুদ্রাস্ফীতি:
চাহিদাজনিত মুদ্রাস্ফীতি: বজাৰত সামগ্ৰী বা সেৱাৰ যোগান অপৰিৱৰ্তিত থাকি যদি ইয়াৰ চাহিদা অত্যাধিক বাঢ়ি যায়, তেন্তে অধিক মুদ্ৰাই কম সামগ্ৰী অনুসৰণ কৰে (too much money chasing too few goods)। ফলত যি দৰ বৃদ্ধি হয়, তাক চাহিদাজনিত মুদ্রাস্ফীতি বোলে।
ব্যয়জনিত মুদ্রাস্ফীতি: সামগ্ৰী উৎপাদনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় উপাদানসমূহৰ ব্যয় (যেনে— শ্ৰমিকৰ মজুৰি বৃদ্ধি, কেঁচামালৰ দাম বা চৰকাৰী কৰ) বাঢ়ি গ’লে সামগ্ৰীৰ বিক্ৰী মূল্যও বাঢ়ি যায়। ইয়াকে ব্যয়জনিত মুদ্রাস্ফীতি বোলে।
(গ) বহনক্ষম উন্নয়ন:
ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ প্রয়োজনীয়তা আৰু চাহিদা পূৰণ কৰাৰ ক্ষমতাক কোনো ধৰণৰ আঘাত নানাংকৈ বর্তমান প্ৰজন্মৰ অভাৱসমূহ দূৰ কৰাৰ বাবে গ্রহণ কৰা উন্নয়নমূলক নীতি বা প্রক্রিয়াই হৈছে বহনক্ষম উন্নয়ন। ১৯৮৭ চনৰ ব্রুন্টলেণ্ড আয়োগে এই ধাৰণা আগবঢ়াইছিল। ই প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিৰ সূচনা কৰে।
(ঘ) সেউজ অর্থনীতি:
যি অর্থনৈতিক সংৰচনাত পৰিৱেশৰ ক্ষতি সাধন নকৰাকৈ আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক বিপদসমূহ (যেনে— গোলকীয় উষ্ণতা, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন) হ্ৰাস কৰি বহনক্ষম বিকাশ লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হয়, তাকে সেউজ অর্থনীতি বোলা হয়। ই প্ৰাকৃতিক বৈচিত্ৰ্য আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ সংৰক্ষণত বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে।
(ঙ) মুক্ত আৰু দমিত মুদ্রাস্ফীতি:
মুক্ত মুদ্রাস্ফীতি: যেতিয়া বজাৰৰ দৰ-স্তৰৰ ওপৰত চৰকাৰৰ কোনো ধৰণৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্রণ বা বাধা নাথাকে আৰু চাহিদা-যোগানৰ নিয়ম অনুসৰি মুক্তভাৱে দাম বাঢ়ি থাকে, তাক মুক্ত মুদ্রাস্ফীতি বোলে।
দমিত মুদ্রাস্ফীতি: চৰকাৰে বিভিন্ন প্রশাসনিক নীতি, ৰাজহুৱা বিতৰণ প্ৰণালী (PDS) আৰু দৰ নিৰ্ধাৰণ আদিৰ জৰিয়তে অত্যাধিক মূল্যবৃদ্ধিক জোৰকৈ কমাই বা নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰখা অৱস্থাক দমিত মুদ্রাস্ফীতি বোলে।
No comments:
Post a Comment